Eğer sivil savunma, polis, milli eğitim, polis, asker, savcılık, itfaiye, sağlık, ve belediye sivil toplum kuruluşları, yetkilileriyle birlikte oluşturduğunuz bir okul kriz planınız yoksa , hemen hiç gecikmeden planı oluşturun. Planın geleneksel krizleri, yangın , deprem, sel gibi afetleri, kazaları, biyolojik kimyasal radyolojik ve diğer terörist aktiviteleri kapsadığından emin olun.

Bir kriz planınız varsa da hemen gözden geçirin. Mutlaka terör konularının planda ele alındığından emin olun. Eğitim alın, eğitin, deneyin, tatbikat yapın. Unutmayın raflardaki belgeler bir kriz anında işe yaramaz. Okul planlarının kendi bölgenizin gerçeklerine ve ihtiyaçlarına göre okulun kendine has özellilerine göre oluşturulduğundan emin olun. Her bölge her ilçe sınırları içindeki her okul binası için ayrı ayrı planlama yapmalıdır. Her okul kriz planı en azından dört ana konu, zarar azaltma, hazırlık, müdahale, iyileştirme konularına yer vermelidir.

Bunlarla ilgili okulların ele alması gereken hareketler:

Önleme/Zarar Azaltma:
a) Her okul binası için bir değerlendirme yapın. Binayı, öğrencileri, çalışanları daha fazla tehdit eden riskleri ve faktörleri belirleyin. Mesela genellikle tehlikeli maddelerin taşındığı tren yoluna yada çok yüksek toksik madde üreten işyerlerine yada gaz ve petrol tanklarına, istasyonlarına yakınlık . Bu riskleri azaltmak için planlama yapın. Planlamalar; bu tür olaylarda öğrencilerin tahliyesi, istasyon ve depolama tanklarının yer değiştirmesi, okul binalarından tehlikeli maddelerin uzaklaştırılmasını içerebilir.
b) Okul kriz planlarının diğer kriz planlarıyla koordine ve uyum içinde olması için Okullara yakın olan işyerleri ve fabrikalarla birlikte çalışın.
c) Okula giriş ve çıkışların kontrol edilmesi için belirli bir yöntemin yürütülmekte olduğundan emin olun. Okulda bulunma yetkisi olmayan herkesin ister tanıdık ister ziyaretçi ister çalışan herkesin giriş çıkışta kaydını tutun.
d) Trafik şablonları modellerini gözden geçirin. Mümkün olan her şekilde araba, otobüs, kamyon, kamyonet kısaca araçları okul binasından uzak tutun.
e) Araziyi gözden geçirin. Binaların tesislerin insanların yada sahipsiz malzemenin tanınmayan malzemelerin saklanabileceği ot, çiçek, ağaç gibi bitki örtüsüyle örtülmesine mani olun.

Hazırlık:
a) Bir den çok tahliye rotası ve kaçış yolu bulunduğundan emin olun. Bir kriz anında birinci yada ikinci tahliye rotanız bloke edilmiş ve kullanılamaz halde olabilir.
b) Her okul için okul alanı planları yapın. Bunları ilk müdahalecilerle, itfaiye, polis, sivil savunma, belediye, milli eğitim gibi yetkililerle paylaşın.
c) Düzenli olarak bir krize müdahale denemeleri tatbikatları yapınız.
d) Kriz esnasında haberleşme için bir prosedürün tesis edildiğinden emin olun.
e) Kriz durumlarında ekipman ve aletlerin çalıştığından emin olun. Bunları test edin.
f) Çocukları salıverme evlerine gönderme velilerine teslim etme planları yapın. Unutmayın bir kriz anında bir çok anne baba yada veli çocuklarını teslim almak üzere okula gelemeyebilir. Her çocuğun ikincil üçüncül irtibat kişisi, bağlantı kişisinin olduğundan emin olun. Ve her zaman ve her şartta bu bilgilerin el altında olduğundan emin olun.
g) Dedikoduların önüne geçmek için ailelerle velilerle haberleşmek için plan yapın. Medya yoluyla irtibat kurmak zaman alacaktır. Ama kullanılabilir. Kriz zamanlarında medya ve halkla irtibat için haberleşmek için bir görevliyi önceden belirleyin.
h) Okul kriz planlarının kilit noktalarını hassas konularını paylaşma stratejisi üzerinde acil durum yöneticileri ve avukat ve savcılarla birlikte çalışın.

Müdahale:
a) Krize müdahale için ortak bir komuta yapısı geliştirin. Çok farklı krizlere karşı eğitimciler için roller ve sorumluluklar, itfaiye polis avukat savcılar için roller ve sorumluluklar, diğer ilk müdahaleciler için roller ve sorumluluklar geliştirilmeli, gözden geçirilmeli, ve onaylanmalı kabul edilmelidir.

İyileştirme:
a) En kısa sürede eğitim ve öğretime geri dönün
b) Eğitmenlere, çalışanlara, öğrencilere kriz sonrasında hizmet verecek psikolojik destek için uzman grupları belirleyin. İyileşme zaman alacaktır. Bu grubun vereceği hizmete belirli bir süre ihtiyaç söz konusu olacaktır.
c) Bu uzman grubun bu takımın uygun ve yetkin, etkin şekilde eğitilmiş olduğundan emin olun.
d) Krizden sonra iyileşmek için öğrencilere yardım etmek isteğini, yapılanları, yapılacakları, atılan adımları okul anne ve babalara, velilere duyurulmalıdır.. Bu planlarda ele alınmalıdır.
Kaynak: Amerikan Eğitim Departmanı ( www.ed.gov )

Linkler:
Kriz Yönetim Planları ve Acil Durum Planları ile ilgili….
http://www.ibb.gov.tr/deprem/deprem/depremden_korunmak.htm
http://www.kemerkoy.k12.tr/html/modules.php?name=Downloads&d_op=MostPopular
http://istanbul.meb.gov.tr/kriz_ve_krizyonetimi/s1.htm
http://istanbul.meb.gov.tr/kriz_ve_krizyonetimi/s2.htm
http://istanbul.meb.gov.tr/kriz_ve_krizyonetimi/s3.htm
http://istanbul.meb.gov.tr/kriz_ve_krizyonetimi/s4.htm
http://www.manas.kg/pdf/sbdpdf8/Sezgin.pdf

1.Adım — Planlama Takımı Oluşturmak

2.Adım — Tehlikelerin ve Olanakların Analizi

3.Adım — Planın Geliştirilmesi

4.Adım — Planın Uygulanması

Acil durum planını ortaya çıkarmaktan sorumlu kişi yada grup öncelikle görevlendirilmelidir. Bu görevlendirme için aşağıdaki hususlar göz önüne alınabilir.

1. Takımı Şekillendirmek

– planlama takımının büyüklüğü binanın, tesisin işleyişine, faaliyetlerine, ihtiyaçlarına ve kaynaklarına bağlı olarak değişecektir. Genellikle bir grup insanı görevlendirmek en iyi yoldur. >br>Çünkü:

a) Süreçte daha fazla insanın konuyla ilgilenmesini sağlar. Grup içindeki ve dışındaki kişilerin katılım vermesini cesaretlendirir.

b) Katılanların ortaya koyabilecekleri verebilecekleri enerji ve vakti arttırır.

c) Planlama sürecinin önemini ve görülebilirliğini arttırır.

d) Konulara daha geniş bir görüş açısıyla yaklaşımı sağlar.

Aktif üyenin kim olabileceğini ve danışman kapasitesi ile kimin çalışabileceğini saptayınız. Çoğunlukla yaşandığı gibi aslında işin çoğunu bir yada iki kişi yapacaktır. Takımı bir grup insandan oluşturmakla en azından, tüm fonksiyonel alanlardan bilgi ve veri sağlayabilirsiniz.:

DAHİLİ

a) Üst yönetim

b) Orta yönetim

c) İşçi

d) İnsan kaynakları

e) Mühendislik ve Bakım

f) İş ve işçi güvenliği, sağlık ve çevre

g) Halkla ilişkiler

h) Güvenlik

i) Toplumsal ilişkiler

j) Satış ve pazarlama

k) Yasal temsilci

l) Finans ve satın alma

HARİCİ

m) Yerel Otorite ( Muhtarlık, Kaymakamlık, Valilik )

n) Sivil Savunma, İtfaiye, Sağlık Müdürlüğü, Emniyet, STK’lar

Üst yönetim tarafından yazılı görevlendirilen katılımcılarla çalışmaya özen gösteriniz. Görev tanımlarının olması keza bu görevlendirmeyi kuvvetlendirecektir.

2. Otoriteyi kurmak

– yönetimin taahhüdünü, sözünü gösteriniz. Planı oluşturmak için, gereken adımları atmaları için, planlama grubuna yetki ve sorumluluk vererek, işbirliği ve destek atmosferinin oluşmasına yardım ediniz. Grup bir üst yönetici tarafından yönetilmelidir. Grup üyeleri ve grup lideri arasında açık bir yetki ve otorite çizgisi kurunuz. Her şeye rağmen bunun serbest fikir akışını engelleyecek kadar katıda olmasını engelleyiniz

3. Bir misyon yayınlamak

–üst yöneticinin şirketin acil durum yönetimine verdiği önemi, bu konudaki taahhüdünü gösterecek bir misyon belirlenmesini sağlayınız. Bu şunları içermelidir:

Planın amacı ve bunun bütün organizasyonu ilgilendirdiği belirtmelidir. Ayrıca Planlama grubunun yapısını ve yetkisini belirtmelidir.
.

4. Takvim ve Bütçe Tahsis etmek

– bir çalışma takvimi ve planlama için son mühlet saptayınız. Zaman sınırları ve çizgileri, öncelikler daha net tanımlanmaya başlayınca değiştirilebilir.
Plan geliştirme sürecinde gerekebilecek araştırma, yazım ve baskı, seminer, danışmanlık, ve diğer masraflar için dahili bir bütçe oluşturunuz.

2.ADIM – TEHLİKE VE OLANAKLARI ANALİZ ET.

Bu adım olası tehlikeler, acil durumlar hakkında; mevcut kapasite, olanaklar hakkında bilgi toplamayı zorunlu kılar. Ve hemen arkasından tesisin binanın kurumun acil durumları ele alma olanağını belirlemek için hasar görebilirlik (tehlikeye maruz kalma) analizinin gerçekleştirilmesini gerektirir.

1. ŞU ANDA NE DURUMDASIN? Durum Tespiti.

Dahili plan ve prosedürleri gözden geçiriniz
Dahil edilecek ve incelenecek belgeler:

a) Tahliye Planı

b) Yangından Korunma Planı

c) İş ve işçi güvenliği ve sağlığı programı

d) Çevresel politikalar

e) Güvenlik prosedürleri

f) Sigorta programları

g) Finans ve satın alma prosedürleri

h) Kurum, Tesis Kapatma, İşe ara verme ve Tatil etme Prosedürleri

i) İşçi el kılavuzları

j) Tehlikeli madde planları

k) Süreç, İmalat emniyet değerlendirmesi

l) Risk yönetim planı

m) Sermaye geliştirme programı

n) Ortak yardım anlaşması, protokolleri

2. Dışardan gruplarla toplantı yapılması
Resmi kurumlarla, gayrı resmi kurum ve kuruluşlarla, sivil toplum kuruluşlarıyla görüşünüz. Potansiyel acil durumlar ve planlar ve bunlara müdahale etmek için kaynakları sorunuz. Sorgulayınız. Yararlanacağınız bilgi kaynakları şunları içerir:

a) Valilik, Kaymakamlık

b) Belediye Başkanı

c) Sivil Savunma

d) Afet Yönetim Merkezleri

e) Sivil Toplum Kuruluşları

f) Belediyenin ilgili birimi

g) İl, İlçe Acil durum Teşkilatı

h) İtfaiye

i) Polis

j) Acil Tıbbi Servisler

k) Kızılay

l) Meteoroloji

m) Bayındırlık ve İskan / Fen İşleri ve İmar

n) Planlama komisyonu

o) Telefon şirketleri

p) Elektrik, Su, Gaz kurumları

q) Komşu işyerleri

r) Üniversiteler

3. Kodlar, Kurallar, Tüzük ve Yönetmeliklerin saptanması

Mevcut, tüzük ve yönetmelikleri saptayınız:

a) İş ve işçi güvenliği ve sağlık uygulamaları

b) Çevresel uygulamalar

c) Yangın kodları

d) Sismik güvenlik kodları

e) Ulaşım uygulamaları

f) Bölgelere ayırma uygulamaları

g) Polis ve zabıta ve jandarma gibi kolluk hizmeti uygulamaları

4. Kritik Ürün, Malzeme, Servis ve Hizmetlerin saptanması

Yedek sistemlere olan ihtiyacı belirlemek için ve olası acil durum etkilerini, hasarı değerlendirmek için bu bilgiye ihtiyacınız olacaktır. Gözden geçirilecek alanlar:

a) Ürünler, malzemeler, aygıtlar, aletler, hizmetler ve üretim araçları

b) Çeşitli kiralama hizmetleri veren firmalar, üreticiler ve tedarikçiler tarafından sağlanan mal ve hizmetler

c) Altyapı ve Üstyapı servisleri

d) Tesis ve kurumların Binanın normal iş akışı için elzem olan personel, ekipman ve operasyonlar

5. Dahili Kaynaklar ve kapasitelerin saptanması

Bir acil durumda gerekecek kaynaklar ve kapasiteler şunları içerir:

a) Personel – itfaiye, sivil savunma, tehlikeli madde müdahale takımı, acil tıbbi servisler, güvenlik, acil durum yönetim grubu, tahliye takımı, halkla ilişkiler

b) Ekipman – yangından korunma ve yangın söndürme ekipmanı, haberleşme ekipmanı, ilkyardım malzemesi, acil durum malzemesi, uyarı ve ikaz sistemleri, acil durum güç ekipmanları, dekontaminasyon ekipmanları

c) Tesis,Kurum,Bina – acil durum operasyon merkezi, medya basın merkezi, basın brifing salonu, barınak ve sığınaklar, ilkyardım istasyonları, hijyen ve temizlik tesisleri

d) Organizasyonel kapasite — eğitim, tahliye planı, işçi destek sistemi

e) Yedek sistemler – aşağıdakileri sağlamak için diğer tesis, kurum, binalarla anlaşmalar:

i. Personel

ii. Haberleşme

iii. Üretim

iv. Müşteri hizmeti

v. Paketleme ve taşıma

vi. Bilgi sistemleri

vii. Acil durum güç aygıtı

viii. İyileştirme.desteği

6. Harici Kaynakların saptanması

Acil durumda gerekecek bir sürü harici kaynak vardır. Bazı durumlarda resmi anlaşmalar, protokoller tesisin kurumun binanın aşağıdakilerle ilişkisini irtibatını saptamak için gerekli olabilir:

a) Afet yönetim merkezi

b) Yerel acil durum merkezi

c) İtfaiye

d) Sivil Savunma

e) Tehlikeli madde müdahale organizasyonu

f) Acil durum tıbbi servisler

g) Hastaneler

h) Polis

i) Toplumsal hizmetleri sunanlar

j) Sivil Toplum Kuruluşları

k) Altyapı ve Üstyapı

l) Müteahhit

m) Acil durum ekipmanı tedarikçisi

n) Sigortacı

7. Sigortaların gözden geçirilmesi

Tüm riskler için sigortacılarla görüşünüz

8. Hasar Görebilirlik Analizi Yapılması

Tesisin, kurumun, binanın hasar görebilirlik (tehlikeye maruz kalma) analizi bir sonraki adımdır. – Olasılıklar ve her bir acil durumun potansiyel etkisi ele alınır.. Ekler kısmında yer alan Analiz haritasını kullanınız. Bu analiz; olasılıkları belirlemeyi, etkileri tahmin etmeyi, kaynakları değerlendirmeyi, nümerik bir sistem kullanarak zorunlu kılar. Düşük skor en iyisidir.

9. Potansiyel Acil Durumların listelelenmesi

Afet Yönetim Merkezi, Acil durum yönetim birimince de belirlenen konularıda dahil ederek tesisi, kurumu, binayı etkiyebilecek bütün acil durumları ilk sütunda alt alta listeleyiniz:

a) Tesis, Kurum, Binada olabilecek acil durumlar

b) Topluluk da, ilçede, ilde olabilecek acil durumlar

Dikkate alınacak diğer faktörler:

Tarihi – Tesiste, toplumda, binada, kurumda, ilçede, ilde daha önce meydana gelmiş acil durumlar, olan olaylar nelerdir?

a) Yangın

b) Şiddetli hava muhalefeti

c) Tehlikeli madde döküntüsü

d) Ulaşım kazaları

e) Depremler

f) Fırtınalar

g) Hortumlar

h) Terörizm

i) Altyapı,Üstyapı kesintisi, yetersizliği

Coğrafik – Tesis,Kurum,Binanın yeri gereği neler olabilir? Aşağıdakileri hatırla:

a) Sel yataklarına, sismik faylara, barajlara yakınlık

b) Tehlikeli madde taşıyan üreten şirketlere yakınlık

c) Büyük taşıma, ulaşım rotalarına havaalanlarına yakınlık

d) Güç İstasyonlarına yakınlık

Teknolojik – Bir imalat sürecinde yada sistemindeki arızanın sonucunda neler olabilir Olasılıklar şunları içermelidir:

a) Yangın,patlama,tehlikeli madde kazaları

b) Güvenlik sistemleri hatası, kesintisi

c) Haberleşme hatası, kesintisi

d) Bilgisayar sistem hatası, kesintisi

e) Güç, elektrik kesintisi

f) Havalandırma , Isıtma sistem kesintisi

g) Acil durum haber verme sistemi hatası

İnsan Hatası – İnsan hatası sonucu hangi acil durumlar olabilir? Çalışanlar güvenli çalışmak için eğitilmiş mi? Acil durumda ne yapacaklarını biliyorlar mı? İnsan hatası işyerinde acil durumlarının oluşmasında en önemli ve belkide sıralamada en birincil hatadır. Aşağıdaki durumların sonucunda oluşabilir:

a) Zayıf eğitim

b) Zayıf bakım

c) Dikkatsizlik

d) Kötü davranış

e) Suiistimal

f) Yorgunluk

Fiziksel – Tesisin, Kurumun, Binanın proje ve yapım hatası nedeniyle hangi acil durumlar olabilir? Tesis,kurum,bina; güvenlik gereksinimini arttırıyor mu? Aşagıdakileri dikkate alınız:

a) Tesisin,kurumun,binanın fiziksel yapısı

b) Tehlikeli madde işlemleri ve ürünleri

c) Patlayıcı depolayan tesis,kurum,bina

d) Ekipmanların yeri tanzimi

e) Işıklandırma

f) Tahliye rotaları ve çıkış kapıları yolları

g) Barınak sığınaklara yakınlık

Yönetsel – Hangi acil durum ve tehlikelerle uğraşmakla yükümlüsünüz?
Başlangıcından sonuna kadar bütün olası acil durumları analiz ediniz. Aşağıda bahsi geçen durumların sonucunda neler olabileceğini dikkate alınız:

a) Tesis,kurum,binaya ulaşım engellenmiş

b) Elektrik Güç kaybı

c) Haberleşme hatlarının devre dışı kalması

d) Gaz hatlarında kırılma kopma

e) Su hatlarında hasar

f) Duman hasarı

g) Yapısal hasar

h) Hava ve su kaynaklarının kirlenmesi

i) Patlama

j) Bina çöküşü

k) Sıkışan insanlar

l) Kimyasal bir maddenin salıverilmesi

10. Olasılıkların Tahmin edilmesi
Olasılık sütünün da, her acil durumun oluşma gerçekleşme olasılığını derecelendiriniz. Bu sübjektif bir karardır. Öznel kişisel bir karardır, bununla birlikte yararlıdır.

1 en düşük olasılığı 5 en yüksek olasılığı gösterecek şekilde 1 den 5 e kadar basit bir sınıflandırmayı kullanınız.

11. Potansiyel insanlara etkilerin değerlendirilmesi

Her acil durumun olası insanlara etkisini analiz ediniz. – yaralanma ve ölüm olasılığı gibi. Hasar görebilirlik( Tehlikeye maruz kalma ) şablonunda insan etkisi sütununda bir derecelendirme yapınız. 1 düşük 5 yüksek olasılığı gösteren 1 den 5 e sınıflandırmayı kullanınız.

12. Potansiyel Mal ve mülklere etkilerin değerlendirilmesi

Potansiyel mal ve mülk kaybı ve hasarını dikkate alınız. Gene yukarıdaki gibi ilgili sütunda sınıflandırma yapınız. Aşağıdakileri dikkate alınız:

a) Yerine koyma maliyeti

b) Geçici olarak yeniden yerleştirme, kurma maliyeti

c) Tamir maliyeti

Not: Yapılan bir çalışmada bir bankanın hasar görebilirlik (tehlikeler maruz kalma) analizinde küçük bir yangın komple bilgisayar sisteminin devre dışı kalması kadar, sisteme, işe, iş hayatına katostrafik zarar verebileceği görülmüştür. Planlama grubu banka çalışanlarının yangın söndürücüsünün nasıl kullanılacağını bilmediklerini ve bankanın tahliye veya acil durum müdahale sisteminin olmadığını keşfetmişlerdir…

13. Potansiyel İşe Etkilerin saptanması

Piyasa payının olası kaybını dikkate alınız. İlgili sütunda 1 düşük 5 yüksek olacak şekilde 1 den 5 e kadar sınıflandırınız. Aşağıdaki etkileri değerlendiriniz:

a) İşe ara verme işin kesilmesi

b) İşe gelemeyen işçiler

c) Tesise,kuruma,binaya ulaşılamaması

d) Kontratların ve anlaşmaların yerine getirilememesi

e) Ceza ve yasal masraf ödemesiyle karşılaşma

f) Kritik malzeme, kritik mal ve hizmetlerin kesintiye uğraması

g) Mal ve hizmet dağıtımın kesintiye uğraması
14. Dahili ve Harici Kaynakların Değerlendirilmesi

Kaynakların ve müdahale kabiliyetinin değerlendirilmesi işidir. Bunun içinde aynı sınıflandırmayı yapınız. Daha düşük skor en iyisidir.
Bunu yaparken yardımcı olacak, müdahale için gerekebilecek her kaynağı ve başlangıcından sonuna kadar olası her acil durumu dikkate alınız. Her acil durum için şu soruları sorunuz:

Biz ihtiyaç duyulan kaynaklara ve müdahale için kapasitelerine sahip miyiz?

Harici kaynaklar bu acil durum için bizim ihtiyaç duyduğumuz şekilde ve acil olarak müdahale edebiliyormu yoksa hizmet vermek için başka önceliklerimi var?

Eğer cevaplar evetse, bir sonraki değerlendirmeye geçiniz. Ama cevaplar hayırsa, problemi düzeltmek çözmek için neler yapabileceğini saptayınız. Örneğin aşağıdakileri yapmak zorunda olabilirsiniz:

a) Ek acil durum prosedürleri geliştirmek, oluşturmak

b) Ek eğitimler yapmak

c) Ek malzeme ve ekipman elde etmek

d) Yardım anlaşmaları, protokolleri tesis etmek

e) Özel müteahhitlerle anlaşmalar tesis etmek

15. Sütunların toplanması

Her acil durum için skorları toplayınız. En düşük skor en iyidir. Ama bu sübjektif bir değerlendirmedir. Karşılaştırmalar planlama ve kaynak önceliklerini belirlemeye yardımcı olacaktır.
Not: Kaynakları değerlendirirken, acil durum çalışanları, sivil toplum kuruluşları, polis, paramedik, itfaiyeciler – kendilerine ihtiyacın en fazla olduğu noktaya kaynaklarını toplayacaklardır. Yada kendileri birer kazazede olacaktır ve hemen müdahalede bulunma imkanları olamayacaktır. Buda sizin tesisinize,kurumunuza,binanıza müdahalenin gecikebileceği demektir.

3.ADIM – PLANI GELİŞTİR.

Şimdi bir acil durum planı geliştirmek için hazır olabilirsiniz. Bu kısım bunun nasıl olacağını gösteriyor.

PLANIN PARÇALARI

Plan aşağıdaki temel parçaları içermelidir.

1. Yönetim Özeti

- Yönetim Özeti takip eden aşağıdaki konularla ilgili özet bilgi verir:

a) Plan amacı;

b) Tesis,kurum,binanın acil durum yönetim politikası;

c) Kilit personelin sorumluluk ve yetkileri;

d) Meydana gelebilecek olabilecek acil durum tipleri;

e) Müdahale operasyonlarının nereden idare edileceğini.

2. Acil Durum Yönetiminin Elemanları

- Planın bu kısmı acil durum yönetiminin kilit elamanlarının tesisi, kurumun, binanın yaklaşımını özetle verir, ki bunlar:

a) Yönetim ve Kontrol

b) Haberleşme

c) Can Güvenliği

d) Mal ve Mülkün Korunması

e) Halka ulaşma

f) İyileştirme ve restorasyon

g) Yönetim ve lojistik.

Bu elemanlar, tesisin, kurumun, binanın operasyonları yürütürken, personel ve ekipmanı korurken izleyeceği acil durum prosedürlerinin temelidir.

3. Acil durum Müdahale Prosedürleri

– Prosedürler acil durumlara tesisin, kurumun, binanın nasıl müdahalede bulunacağını belirler. Bunları mümkün olduğu anda, orta ve üst yönetim, birim müdürleri, müdahale personeli ve işçilerin kolayca ulaşabileceği kontrol listeleri serisi olarak geliştiriniz.
Hangi aksiyonların gerektiğini saptayınız:

a) Durumu değerlendirme

b) Özellikle ilk üç günde çalışanları, ziyaretçileri, ekipmanları, önemli kayıtları, ve diğer varlıkları koruma

c) İşin ve hizmetlerin tekrar ayağa kaldırılması.

Bomba tehdidi, hortum, sel, deprem gibi durumlar ve aşağıdaki gibi işlevler için özel prosedürlere ihtiyaç duyulabilir

a) Çalışanları ve ziyaretçileri müşterilerin uyarılması, ikazı

b) Personel ve müdahalecilerle haberleşmek

c) Tahliyenin yapılıp herkesin sayılması

d) Müdahale aktivitelerinin yönetimi

e) Acil durum yönetim merkezini aktive etmek ve çalıştırmak

f) Yangınlarla mücadele etmek

g) Tesisi,kurumu,binayı kapatmak

h) Önemli kayıtları korumak

4. Destek belgeleri

– Acil durumda gerekebilecek belgeler:

Acil durum çağrı listesi — (cüzdan sığacak şekilde mümkünse) acil durumlara müdahale ile ilgili herkesin listesi, 24 saat erişilebilir telefonları ve sorumlulukları:

Aşağıdakileri de içeren bina ve alan haritaları:

a) Tesisat kesme kapama yerleri

b) Su hidrandı

c) Su vanaları

d) Su hatları boruları

e) Gaz vanaları

f) Gaz hatları boruları

g) Elektrik kapama yerleri

h) Elektrik ara dağıtım noktaları

i) Fırtına kanalları, Lağımlar

j) Kanalizasyon hatları

k) Her binanın yeri (sokak ismi bina ismi dahil)

l) Kat planları

m) Alarm ve indikatörler

n) Yangın söndürücüleri

o) Yangın söndürme sistemleri

p) Çıkışlar

q) merdivenler

r) kaçış rotaları

s) yasak alanlar

t) tehlikeli maddeler (temizleme ve kimyasalları)

u) pahalı değerli şeyler

5. Kaynak listeleri

– kaynakların listesi (ekipman, malzeme, hizmetler) acil durumda ihtiyaç duyulacak; diğer kurumlar ve resmi kurumlar ile yardımlaşma anlaşmaları.

Acil durumda, bütün personel mutlaka bilmelidir:

1. Benim rolüm ne?

2. Ben nereye gideceğim?

Bazı tesisler,kurumlar,binalar aşağıdakileri geliştirmek zorundadır:

a) Acil durum kaçış prosedürleri ve rotaları

b) Tahliye öncesi kritik işleri operasyonları yürütecek personelle ilgili prosedürler

c) Tüm çalışanları, ziyaretçileri, müşterileri, müteahhitleri tahliye biter bitmez saymak için prosedürler

d) Görevlendirilen çalışanlar için kurtarma, tıbbi, görevler

e) Acil durumları rapor etme prosedürleri

f) Planla ilgili irtibat kurulacak birim ve kişilerin isimleri

PLANIN GELİŞME SÜRECİ

Planı geliştirmek için aşağıdaki konuları değerlendiriniz.

1. Fırsatlar ve Öncelikli Aktivitelerin Belirlenmesi

– Özel hedefleri ve dönüm noktalarını belirleyiniz. Görevleri kimin , ne zaman icra edeceğini listeleyiniz. Hasar Görebilirlik analizlerinde belirtilen kaynakların eksiklerini ve problemli alanları nasıl adlandırılacağınızı saptayınız.

2. Planın yazılması

– Planlama grubunun her üyesine bir kısmın yazılması görevini veriniz. Her kısım için uygun formatı saptayınız.

Belirli hedeflerle agresif bir zaman takvimi tesis ediniz. İşin tamamlanması için yeterli zamanı veriniz. Ama görevlerin uzayıp gitmesine imkan vermeyiniz. Aşağıdakiler için bir takvim belirleyiniz:

a) İlk taslak

b) Gözden geçirme

c) İkinci taslak

d) Masa başı egzersiz

e) Son taslak

f) Yazdırma ve baskı

g) Dağıtım

3. Eğitim takvimi tesis etme

– Tesis, kurum, bina eğitim takvimi geliştirecek birim veya kişiyi belirleyiniz. Eğitimle ilgili özel konular için 4.Kısım ’a başvurunuz.

4. Harici organizasyonlarla koordinasyon

– Sivil toplum kuruluşlarıyla, resmi kurumlarla, düzenli olarak toplantı yapınız. Resmi kurumlara acil durum planı yapmakta olduğunuzu bildiriniz. Sizin durumunuza göre yasal ve kanuni olarak onay ve izinleri gerekmeyebilir ama yinede değerli görüş ve katkılarını vereceklerdir.

Acil durumları raporlamak için yasal şartları ve gereksinimleri saptayınız, ve prosedürlerinize bunları dahil ediniz.

Harici birimler üzerinde müdahalenin kontrol protokollerini saptayınız. Çalışılması gereken bazı detaylar aşağıdadır:

a) Müdahaleciler hangi girişi kapıyı kullanacaklar?

b) Kime ve nerde rapor verecekler?

c) Nasıl belirlenecekler?

d) Harici müdahalecilerle personel nasıl haberleşecek?

e) Müdahale aktivitelerinden kim sorumlu olacak?

Acil durumda tesise kuruma binaya giriş izni verilecek personel için yetkililerin nasıl bir teşhis yöntemi uygulayacağını belirleyiniz.

Engellilerin ve yabancıların ihtiyaçlarını saptayınız. Mesela, tahliye gerektiğinde görmeyen bir çalışana eşlik edecek bir eş, (body) görevlendirilebilir.
Belli başlı aktiviteleri engelleri nedeniyle yapamayan; görme, işitme, duyma, nefes alma, hareket etme, öğrenme gibi fiziksel veya akli zayıflıkları olan engellilerle ilgili bir yasa yönetmelik bizde henüz yürüklükte olmamasına rağmen bu konudaki çalışmaların meclis nezdinde beklediğini söyleyebiliriz.

Acil durum planlama öncelikleriniz yasal gerekliliklerden etkilenebilir. Belki de düşük bir olasılık olan bir durum için sadece bu tip yasal zorunluluklar sonucu planınızın uyum sağlaması gerekebilir ve bu yüzden sizde bazı özel fonksiyonları özel olarak planlarınıza dahil etmek zorunda kalabilirsiniz.

5. Diğer birimlerle(harici-dahili) irtibat sağla

– Aşağıdakileri öğrenmek için birimlerle irtibat kurunuz:

a) Sizin ve diğer birimlerin tebliğ bildiri gereksinimi

b) Yardım ve desteklerin nerede ihtiyaç duyulacağı hususlar

c) Acil durumda birimlerin birbirini nasıl destekleyecekleri

d) Kilit personelin isim,telefon, irtibat numaraları adresleri

Bu bilgileri uygun standart operasyon prosedürlerine ekleyiniz.

6. Gözden geçir, Eğitim yap ve tekrarla

– Grup üyelerine ilk taslakları gözden geçirmeleri için dağıtınız.

İkinci bir gözden geçirme için, kilit acil durum sorumluluğu olan personel ve yönetimle masa başı egzersizi yürütünüz. Bir konferans odasında, bir acil durum senaryosu karşısında katılımcıların kendi sorumluluklarını ve duruma karşı nasıl davranacaklarını nasıl tepki vereceklerini tartışınız. Bu tartışmalara dayanarak, kargaşa ve düzensizlikleri ve üst üste binen alanları saptayınız ve planları buna göre değiştiriniz.

7. Son onay

– Üst yönetici ve yönetim için bir brifing ayarlayıp yazılı onaylarını alınız.

8. Planı dağıt

– Son planı dosyalayınız ve her kopyayı numaralandırınız. Planı alan her birey bunu imza karşılığı almalı ve planda yapılacak değişiklik sayfalarını plana eklemek planı güncelleştirmekten sorumlu olmalıdır.

Planın hangi kesimlerinin gizli olduğunu hangi kısımların paylaşılabileceğini saptayınız. Planı aşağıdakilere dağıtınız:

a) Üst yönetici ve orta yönetim

b) Acil durum organizasyonun kilit üyeleri

c) Başkanlık, genel müdürlük

d) Acil durum müdahale güçleri

Kilit personelin evlerinde planın bir kopyasını emniyetli şekilde sakladığından emin olunuz. Çalışanlara eğitim takvimi ve plan hakkında bilgi veriniz.

Daha iyi koordinasyon için acil durum planlarını güçlendiriniz. Güvenlik ve sağlık planı, yangından korunma planı, döküntü ve serpinti önleme kontrol planı, diğer planları bir bütünleşik ayrıntılı plan altında toplamak bütünleştirmek gerekir.

4.ADIM – PLANI UYGULA.

Uygulama; acil durumda planın basitçe egzersiz edilmesinden daha çok şey ifade eder. Planın değerlendirilmesi, operasyon ve hizmetlere planın entegre edilmesi, hasar görebilirlik analizi esnasındaki tavsiyelere uymak demektir.

A. Operasyonlara, hizmetlere planın entegre edilmesi

Acil durum planlaması bir kurum kültürü haline gelmelidir. Farkındalık sağlamak; personeli eğitmek; prosedürleri test etmek; tüm yönetim kademelerinin dahil edilmesi; planlama prosesinde tüm birimleri, toplumun dahil edilmesi; personelin günlük yaptığı işlerin bir parçasının acil durum yönetimi olmasını sağlamak gibi olanaklar, fırsatlar mutlaka yaratılmalıdır.

B. Aşağıdakileri sorarak planın nasıl entegre edildiğini test et:

a) Planda belirtilen sorumlulukları orta kademe yönetimin ne kadar iyi destekliyor?

b) Acil durum plan kavramları tesisin,kurumun,binanın personel, finansal, ve kayıt sistemine tamamen birleştirildi mi?

c) Acil durum sorumluluklarını daha iyi belirtecek iş tanımlarının saptanması ve çalışanların tahliyesi süreci nasıl yapılacak?

d) Acil durum hazırlık bilgilerinin çalışanlara e-posta, çalışanların el kılavuzu, haber ve duyuru mektupları yoluyla dağıtım fırsatları var mı?

e) Ne tip güvenlik posterleri ve diğer görünür hatırlatma panoları yardımcı olabilir?

f) Personel acil durumlarda ne yapmaları gerektiğini biliyor mu?

g) Planı güncellemek ve değerlendirmekle organizasyonun her seviyesinin nasıl ilgilenmesi ilişkilendirilmesi sağlanacak?

C. EĞİTİM, EGSERSİZ, TATBİKAT YAPMAK

Tesiste, kurumda, binada çalışan yada ziyaret eden herkes bir çeşit eğitime tabi tutulmalıdır. Bu acil durumlara müdahale edenlerin ekipman kullanımıyla ilgili teknik eğitimini, prosedürleri gözden geçirmek için çalışanlarla tartışma toplantılarını içerebilir. Aşağıdakiler eğitim planı geliştirmek için temel hususlardır.

1. Planlama Hususları

Eğitim planı geliştirmek için sorumluluklar saptayınız. Planda belirlenen acil durum müdahale rolleri içinde yönetici, çalışan, ziyaretçi, müteahhit için eğitim ve bilgi ihtiyacını göz önüne alınız.
12 aylık dönemde aşağıdakileri saptayınız:

a) Kim eğitilecek?

b) Eğitimi kim yapacak?

c) Hangi eğitim aktivitesi kullanılacak?

d) Her toplantı nerede ve ne zaman olacak?

e) Toplantı nasıl değerlendirilecek ve belgelenecek?

Bu belge eklerinde bulunan eğitim egzersiz ve tatbikatları, egzersiz grafiklerini eğitim aktivitelerinin tarihini saptamak için kullanınız yada kendinizinkini yapınız.

Eğitim aktivitelerinde sivil toplum kuruluşlarını, müdahalecileri nasıl işin içine sokacağınızı düşünününüz.

Her eğitim aktivitesinden sonra değerlendirme yapınız. Değerlendirme sürecine hem personeli hem de müdahalecileri gönüllüleri katınız.

2. Eğitim faaliyeti

Eğitimler bir çok formda olabilir:

A. Oryantasyon ve Eğitim toplantıları – Bunlar ihtiyaçları ve sorunları saptamak ve sorulara yanıt bulmak, bilgi vermek için düzenli tartışma toplantılarıdır.

B. Masaüstü tatbikat – Acil durum senaryolarına kişilerin nasıl tepki vereceklerini görmek, sorumluluklarını tartışmak için konferans odasında bir araya gelen acil durum yönetim gurubu üyeleri katılımıyla yapılır. Eğitim aktivitesini daha fazla talep etmeden önce eksiklik ve karışıklıkları görmek için az maliyetli ve etkili bir yoldur.

C. Tatbikata doğru yürüme – Acil durum yönetim grubu ve müdahale takımları aslında kendi acil durum müdahale fonksiyonlarını yerine getirir. Bu aktivite daha fazla kişiyi kapsar ve masaüstü egzersizden biraz daha kapsamlıdır.

D. İşlevsel Tatbikatlar – Bu tatbikatlar tıbbi müdahale, acil durum duyurusu, uyarı,ikaz ve haberleşme prosedürleri ve ekipmanları gibi özel işlevleri, aynı zamanda olmasa bile test eder. Personelin sistemleri değerlendirmesi ve problemli alanları saptaması istenir.

E. Tahliye Tatbikatı –Bütün personel kontrol edilmek için daha önce belirlenmiş toplanma alanına doğru tahliye rotasını izleyerek ulaşma prosedürlerinin test edildiği tatbikatlardır. Tahliye süresince koridorlarda duman, enkaz ve molozla kapanan merdivenler gibi acil durum esnasında meydana gelebilecek tehlikeler hakkında
katılımcıların not almaları bunlara dikkat etmeleri bunların nasıl önlenebileceği üzerinde fikir yürütmeleri istenir. Planlar buna göre değiştirilir.

F. Tam kapsamlı Gerçeğe yakın egzersiz – Gerçek bir acil yada afet durumu mümkün olduğunca gerçeğine yakın taklit edilir. Bu egzersiz yönetimi, toplum müdahale organizasyonlarını, çalışanları, tesis, kurum, bina acil durum müdahale personelini kapsar.

3. Çalışanların eğitimi

Bütün çalışanlar için genel eğitim şunları içermelidir:

a) Bireysel roller ve sorumluluklar

b) Tehditler, tehlikeler, koruyucu aksiyonlar hakkında bilgi

c) Tebliğ, uyarı, ikaz ve haberleşme prosedürleri

d) Acil durumda aile üyelerinin yerini saptama yolları

e) Acil durum müdahale prosedürleri

f) Tahliye, barınak, sığınak, ve mesuliyet prosedürleri

g) Ortak acil durum ekipmanlarının kullanımı ve yerleri

h) Acil durum işe ara verme işi tatil etme prosedürleri

Hasar görebilirlik analizi esnasında geliştirilen senaryolar eğitim olayları için temel olabilecektir.

itfaiye, tehlikeli madde, kurtarma, ilkyardım, servisleri yada takımları olan tesis, kurum, binaların eğitim gereksinimleri için belirli minimum standartlara uyulmalıdır.

4. Planı değerlendirme ve değiştirme

En azından yılda bir kez bütün planı denetleyiniz, Planı resmi olarak sayfa sayfa gözden geçiriniz. Bu konuda ele alınacak konular:

a) Planı güncellerken ve değerlendirirken tüm yönetim kademelerini işin içine sokabilirsiniz?

b) Hasar görebilirlik analizinde problemli alanlar ve kaynak kıtlığı yeterince tanımlanmış mı?

c) Plan gerçek olaylardan ve tatbikatlardan alınan dersleri yansıtıyor mu?

d) Acil durum yönetim grubu ve acil durum müdahale takımı kendi sorumluluklarını kavramış mı? Yeni üyeler, yeni işe girmiş çalışanlar eğitilmiş mi?

e) Tesis,kurum,binanın fiziksel görünümü yerleşimindeki değişiklikler planda yansıtılıyor mu? Yeni tesis,kurum,bina dahil edilmiş mi?

f) Tesis,kurum,bina fotoğrafları v diğer kayıtlar güncellenmiş mi?

g) Tesis,kurum,bina eğitim amaçlarına erişiyor mu?

h) Tesis,kurum,binadaki tehlikeler değişmiş mi?

i) Plandaki isim, unvan, telefon numaraları güncel mi?

j) Acil durum yönetiminin birleştirilmesi için adımlar atılıyor mu?

k) Sivil toplum kuruluşlarına ve resmi gayrı resmi kurumlara plan tanıtılmış mı?

l) Planın değerlendirilmesinde işin içine sokulmuşlar mı?

Yıllık bir resmi teftiş denetimin yanında, aşağıdaki zamanlarda da planı değerlendiriniz ve değiştiriniz:

a) Her eğitim egzersizi ve tatbikatı sonrasında

b) Her acil durum sonrasında

c) Kişiler veya sorumluluklar değiştiğinde

d) Tesis,kurum,binanın fiziksel görünümü yer planı değiştiğinde

e) Politika ve prosedürler değiştiğinde

f) Planda yapılan değişikliklerle ilgili personele özet bilgi vermeyi hatırla.

Hazırlayan, Derleyen : Mehmet H. Bilgitekin,
mehmet.bilgitekin@gmail.com
Yahyakaptan, F1 Blok, Izmit, Kocaeli.

1.ACİL DURUM HABERLEŞME PLANI YAPIN.
2.TOPLANMA ALANI SAPTAYIN.
3.ACİL DURUM ÇANTASI HAZIRLAYIN.
4.OKUL / İŞYERİ ACİL DURUM PLANLARINI KONTROL EDİN.

Olay olduğunda:
1.Sakin olun.
2.Yerel yetkililerin tavsiye ve yönlendirmelerini izleyin.
3.Radyo ve Televizyon dinleyin.
4.Olay çok yakınızda olmuşsa yaralılara bakınız. İlkyardım eğitimi aldıysanız Triyaj ve ilkyardım uygulayınız.
5.Evinizin yakınında olay meydana gelmişse evinizin hasarları kontrol ediniz. Yanma ve patlamaya neden olacak bir alet kullanmayın. Tehlikeleri kontrol ediniz.
6.Tesisatları kapatınız.
7.İrtibat kişisini arayıp bilgi veriniz bilgi alınız. Telefon hatlarını meşgul etmeyiniz.
8.Komşularınızı kontrol ediniz.

Ciddi can ve mal kayıpları sözkonusu olabilir.
Mülk sahibiniz, yasal temsilciniz, sigortacınız ile irtibat kurunuz.
Terörist saldırı sonrası ciddi bir delil tesbiti ve olay yeri incelemesi sözkonusu olabilir.

Ruhsal ve Tıbbi Müdahale ve Sağlık Kaynakları aşırı meşgul ve aşırı stress altında kalabilir.

Yazılı ve Görsel Medyanın aşırı ilgisi, uluslararası suçlamalar, halkata endişe ve korku uzun sürebilir.

Okul ve işyerleri kapatılabilir. Olay yerine girişe uzun süre izin verilmeyebilir. Seyahat kısıtlamaları sözkonusu olabilir.

Siz ve aileniz alanı tahliye etmek zorunda kalabilir. Tahliye esnasında bloke edilen ve güvenli olmıyan yollar sözkonusu olabilir.

Enkaz kaldırma ve temizlik aylarca sürebilir.

TAHLİYE
Tahliyenizi talep eden yerel yetkililerin bunu istemek için ciddi nedenleri olabilir.Radyo ve Televizyon dinleyin. Yerel yetkililere yardımcı olun.
Dikkat:
1.Uzun kollu giysiler giyin.
2.Pantolon giyin.
3.Sağlam ve rahat ayakkabı ve botlar tercih edin.
4.Acil durum çantanızı yanınıza alın.
5.Evcil hayvanlarınızı yanınıza alın.
6.Evinizi kitleyin.
7.Belirlenmiş ve izin verilmiş rotaları kullanın.
8.Hasar almış tesisatlardan uzak durun.

Zamanınız varsa:
1.İrtibat kişinizi arayın.Bilgi verin.
2.Evinizin Dairenizin Su,elektrik,gaz tesisatını kapatın.

Yerinde Barınak:
1.Eviniz veya işyerinizde kendinizi koruyacak her tür önlemi alınız.
2.Tüm cam ve kapıları, bacaları, kapatınız, kilitleyiniz.
3.Havalandırma,Isıtma,Kalorifer,Klima sistemlerinizi kapatınız.
4.Acil durum çantanızın yanınızda olduğundan emin olun.
5.Radyonuzun açık olduğundan emin olun.
6.Evinizde varsa camı olmıyan bir iç odaya geçin.(yerinde barınma prensipleri icin)
7.Bir kimyasal tehdit oluşması halinde zemin altı yerine zemin üstünde bir iç oda yerinde barınak için tercih edilmelidir.Zira bazı kimyasallar havadan ağır olduğu için camlar kapalı olsa dahi zemine sızabilir.
8.Kalın bant ile (duct tape) kapı ve pencereler çatlak ve oyuklar dışardan içeriye hava girmeyecek şekilde kapatılmalıdır.
9.Yerinde barınak veya Tahliye uyarı ve ikazları için Radyo/Televizyon/Anonsları dinleyin.

Diğer ek önlemler:
1.Terörist olaylar ve insanların buna tepkileri, bunlardan etkilenmeleri özelliklede çocukların etkilenmeleri çok üzücü ve rahatsız edici olabilir. Vahşet ve ölüm sahneleri ve haberlerini çocuklarınıza seyrettirmeyiniz, dinlettirmeyiniz. Çocukların üzerinde onarılması güç etkiler bırakabilir.
2.Temel Yaşam Desteği ve İlkyardım eğitimlerini mutlaka alınız.
3.Bu ve bunun gibi önlemleri siz öncelikle kendi emniyet ve güvenliğiniz sonrada başkalarına yardımcı olmak için almalısınız.
4.Kimyasal ve Biyolojik bir tehlike ile temas etmiş olanlar, biyolojik kimyasdal kirlenmeye maruz kalanlar öncelikle arindirma ve temizleme işleminden geçirilmeli ve tıbbi müdahale ve müşade altına alınmalıdır.

ACİL İLK YARDIM TEDBİRLERİ
Birinin ilk yardıma gereksinimi olduğunu gördüğünüzde:
1.Üç Ç kuralını uygula (Check-Control-Care) Çek Et/Çağır/Çok dikkatle koruma altına al.
2.Bölgeyi alanı çek et. Öncelikle kendi emniyetin için girmeye uygun mu çek et. Sonra kazazedenin bilinç düzeyini ve yaşamını tehdit eden unsurları çek et. Soluk almayan, ciddi kanaması olan bir kişinin yaşamı tehdit altındadır. Hemen eğitim almış ilk müdahaleci, ilkyardımcı, profesyonel sağlık personelinin bakımına gereksinimi vardır.
2.Yardım Çağırın. Yapabileceğiniz bazı şeyler alabileceğiniz önlemler atabileceğiniz adımlar vardır.
3.İhtiyacı olan yaraları yaşamını tehdit etmeyen yaralıların Çok dikkatle korunması ve bakım altına alınması gereklidir.

KANAMAYI DURDUR.
1.Yarayı temiz bir bez/örtü/giysi/gazlıbez ile ört.
2.Yara üstüne direkt baskı uygula.
3.Bir kırık yoksa yaralı kol yada bacağınızı kalp seviyesinin üzerine kaldırın.
4.Örtmüş olduğunuz ve baskı uygulamakta olduğunuz yarayı sargı bezi ile gevşetmeden sarınız.
5.Kanama durmamışsa tekrar gazlı bez ve sargı bezi uygulayınız.
6.Ana basınç noktalarına baskı uygulayınız.
7.Şok tedavisi ve bakımı uygulayınız.

ŞOK TEDAVISI UYGULAYIN.
1.Vücudun aşırı soğumasını ve ısınmasını engelleyin.
2.Kırık kemik yoksa bacakların altına bir şey yerleştirerek bacakları yerden 20-30 santimetre kadar kaldırın.
3.Yaralıya kazazedeye yiyecek ve içecek vermeyin.

YANIKLARDA.
1.Herhangi bir yanık varsa bol su ile 15-20 dakika yarayı soğutun.
2.Yaranın üstüne temiz bir gazlı bez, veya bir bez örterek tıbbi müdahale için hastaneye başvurunuz.

KAS VE KEMİK YARALARINDA.
1.Yaralanan bölümün hareket ettirmeyin.
2.Buz veya Soğuk kompres uygulayın.
3.Acıyı arttıracak herhangi bir hareketi engelleyin.
4.Herhangi bir yanık varsa bol su ile 15-20 dakika yarayı soğutun.
5.Ortamın güvensizleştiğini düşünüyorsanız veya yaralının ortamdan uzaklaştırılması gerektiğini düşünüyorsanız hareket ettirmeden önce mümkün mertebe kazazedeyi sabitleyin.

BİYOLOJİK / RADYASYON TEHLİKESİNDE.
1.Neler olduğunu Ne yapmanız gerektiğini medyadan takip edin.
2.Bunun için gereken özel önlemleri alınız.

DİĞER RİSKLERİ AZALTMAK İÇİN
1.Başkalarına yardım ederken başkalarının kan ve sıvılarına temasdan kaçınınız.
2.Eldiven kullanınız.
3.Kişisel korunma ekipmanlarını kullanınız. Latex eldiven, solunum cihazları, özel giysiler gibi.
4.Mümkün olan her aşamada elinizi sabun ve su ile bolca yıkayınız.

İLKYARDIMI/ TEMEL YAŞAM DESTEĞİNİ BİLMEK VE NEYİ NASIL YAPACAĞINIZI NELERİ YAPMAMANIZ GEREKTİĞİNİ BİLMEK ÖNEMLİDİR.

Bu kuşatmanın üçüncü gününde askerler okul binasına girdi, 156 çocuk olmak üzere 335 kişi hayatını kaybetti.

El-Kaidenin 11 Eylül de Amerikadaki saldırısının üzerinden üç sene geçmesine rağmen hala Amerika’da bu ülkenin bir başka terörist saldırıya karşı nasıl müdahalede bulunacağı sorulmakta…

Ayer polis şefi Richard Rizzo’ya göre potansiyel hedefler sayısız olup, ülkenin büyük bölümü açık ve korumasızdır. Rizzo’ya göre Amerika diğer ülkelere karşı yaşaması ve yaşanması kolay aynı zamanda da insan hakları önemlidir. Ülkede teröristlere ilham verecek bir çok yeni fikir var. Kolay hedeflerin yanında zor hedeflerde var. Kolay hedef spor stadyumu gibi korunmasız herhangi bir hedeftir. Zor hedef ise havaalanı, polis gibi güvenliği alınmış bir tesistir. Genelliklede teröristler için bir çok kolay hedef sözkonusudur. Soru, teröristler saldırdığında otoriteler nasıl karşılık verecek?

Diyelim ki teröristler Amerika’da herhangi bir kentte okulu ele geçirdiler, kent polisi ve itfaiyesi hemen alarma geçip sözkonusu alana ilk ulaşan birimler olarak binanın etrafında konuşlanacaktır. Daha sonrada yerel güçler FBI’ya haber verip yardım isteyeceklerdir. Bütün bunlar dosyalarda yer alan acil durum planlarına göre olacaktır.
Bugünlerde bu planlar teknolojinin imkanlarınıda sonuna kadar kullanmaktadır. Burlington’da bütün polis devriyeleri kent sınırları içinde bulunan okulların planlarını bir CD içinde gerektiğinde taşınabilir bilgisayarlarında kullanmak üzere yanlarında bulunduruyor.

Burlington Polis Şefi Francis Hart ‘’Giriş, çıkış kapılarını, binadaki her kapıyı her pencereyi her detayı biliyoruz. Hepsine ayrı ayrı numara vermiş olduğumuzdan herkes için ortak referans noktalarını belirledik’’ dedi.

Polis gerektiğinde uygulanmak üzere okul tahliyesi ve kilitleme, kapatma tatbikatları yapmaktadır. Hart Okul yönetimleriyle koordineli olarak karşılıklı sorumlulukları tatbikatlarla denedik ve hatırı sayılır miktarda gereken ekipmanları hazırladık dedi.

Bir başka kentte polis yetkilileri 1999’daki Columbine Lisesindeki katliam sonrası taktiklerini değiştirmiş olup daha atılgan bir stratejiyi kabul etmişler. Littleton, Colo’daki Polis yetkilisi Edward Davis’inde belirttiği gibi eskiden çevreyi kuşatıp SWAT takımını çağırırken şimdi eğitim ve ekipman hazırlığı yapılmış okula girebilecek şekilde standart operasyon prosedürleri değiştirilmiştir.

Su kaynakları da terörist saldırılarına maruz kalabilir. 11 Eylülden sonra Amerika’daki bir çok su şebekesi, su kaynağı, su deposu polis kontrolüne alınmıştır. Davis polis biriminin diğer komşu güvenlik birimleriyle birlikte olası terörist saldırı ve su kaynağının kirletilme tehlikesine karşı savunma yapmak için hazırlıklı olduğunu belirtmiştir. Yetkililer güvenlik konularının tartışılması hususunda istekli görülmemektedir. Davis ‘’Buralarda aldığımız önlemleri, neler yapacağımızı, tedbirlerin ayrıntılarını kamuoyu önünde tartışmaya açıp elimizi güçsüzleştirmek istemiyoruz’’ dedi.

En azından su kaynaklarına yapılan saldırıya karşı müdahale tatbikatının yetkililerle birlikte yapıldığını belirten Kent yöneticilerinden T.J.McCarthy, senaryonun Merrimack Nehrine bir çeşit kimyasalın kasten veya kaza ile dökülmesiydi ve bu tatbikat sırasında acil durum planlarında yetkililerce bulunan zayıflıkları düzeltmek ve iyileştirmek için çalışmalara devam edildiğini söyledi.

Tren yolu, Denizyolu,Karayolu ve Havayolu terminalleri diğer potansiyel hedeflerdir. Mesela 11 Mart’ta İspanya’da Madrid’te teröristler 4 tren vagonunu havaya uçurmuş, 191 kişinin ölümüne, 1800 den fazla kişinin yaralanmasına neden olmuştur.

Davis aslında iki yıl kadar önce bunun gibi bir olayda yetkililer kendilerini test etme imkanına kavuşmuştu dedi. Trenyolunda vagonların yanında bir toksik gaz bulutunun rapor edilmesi üzerine yapılan araştırmada trenyolu kenarında bir tankerden klor sızıntızı ve yakınlarında boş bir av tüfeği fişeğinin saptandığını belirten Davis, Bir saat içinde FBI ‘dan özel eğitimli bir Tehlikeli Madde takımının olaqy yerine ulaştığını Washington’daki Güvenlik Departmanınında olayı telefonla izlediğini söylemişdir.

Daha fazla maddi kaynak gereksinimi sözkonusudur. Özellikle terörist saldırılara karşı hazırlık yapmak için gereken en önemli konu yeterli fon imkanının bulunabilmesidir. Küçük kent ve kasabalar fon bulamamaktadır. Burlington, gaz maskeleri, koruyucu giysiler ve botlar almak için 30.500 dolar fon alabilmiştir. 62 memurunun olduğunu belirten Burlington polis şefi Hart çok fazla bir ilerleme kaydedemediklerini söylemişdir.

İtfaiye şefi Kevin Lyons eğitimler için daha fazla paraya ihtiyacı olduğunu ama yakın gelecekte bunun karşılanabileceği meçhul demiştir. 2004 senesinde eyaletin devletden 44 milyon dolar alacağını bununda 5 bölgeye dağıtılacağını belirten Lyons, eyaletdeki beş bölgeden planlama gruplarının ihtiyaç duyulan malzemeleri belirttiklerini, gerek federal gerek eyalet kural ve prosedürlerine göre dağıtımın yapıldığını söylemiştir. Söz konusu planların gözden geçirilmekte olduğunu ve gelecek yıl için fon lama bütçesinin bir ay içinde ortaya çıkacağını ifade ederek anti terörist harcamalarının finansmanının adil olmadığını bütçede ayrılan fonların potansiyel saldırı riskine göre değil eyalet nüfusuna göre saptanmakta olduğunu söylemiştir.

Tyngsboro kent yönetiminden Paul Boushell Eğitim için ayrılan paranın yetersiz olduğunu, 11 eylülden bu yana kentlerin acil durum planlarını daha iyi ve kuvvetli hazırladıklarını ama aynı derecede hazırlıklı olmadıklarını söylemiştir. Doğal olarak herhangi bir acil duruma veya afete karşı gerçekten tamamen hazırlıklı olabilmek pek mümkün değil ama polis ve itfaiye birimleri olarak elimizden gelen en iyi şekilde hazırlık yapıyoruz diyen Boushell 11 Eylülden önce her kentte birimlerin ayrı ayrı hazırlık yaptıklarını şimdi ise polis, itfaiye, sağlık ve diğer birimlerin birbirleriyle koordineli bir şekilde hazırlık yapmakta olduklarını ifade etmiştir.

Billerica Polis Şefi Daniel Rosa şimdilerde ise kentlerin kendi kaynaklarından çok komşu kent kaynaklarıyla daha ayrıntılı çözümler için çalışmaya başladığını, bunun için çaba sarfedildiğini söylemek yanlış olmaz dedi. 11 Eylül sonrası bitmez tükenmez kaynaklara sahip görünen New York şehri bile dışarıdan kaynak ve yardım arayışı içinde olmuştur.

Acil durum yöneticisi William Desrosiers ‘’İnsan kaynaklı afetler ve Doğal afetler için Planların her yıl hiç olmazsa iki yılda bir güncelleştirilmesi gerekir. Herkesin acil durum planları var ama yetkililer sadece bir acil durum söz konusu olduğunda bu planları açıp okumakta, planlara başvurmaktadır. ‘’ dedi.

En basit anlamda planlar büyük bir kaynak listesidir. İhtiyaç duyduğunuz ’x’ kaynağı nasıl elde edebileceğinizi, kiminle temasa geçeğinizi, kaynağı ne kadar süre sonra elde edebileceğinizi öğrenebilirsiniz. En azı 100 sayfa olan bu planlar sürekli ve düzenli olarak güncelleştirilmelidir. Bir çok konunun ele alındığı, tahmin edilmeye çalışıldığı ama olaylar gerçekleşinceye kadar planlarda yüzde yüz başarılı olduğunuzu öğrenme şansınız bulunmamaktadır. Terörizm için hazırlanan planlar da deprem gibi, fırtına, sel gibi afet ve acil durumlar için hazırlanan plan formatına dayanmaktadır. Terörist olaylar bir sürü diğer acil durum müdahale planlarının kombinasyonudur. Terör olayları aslında bombalı olaylar olup, bazen halk sağlığı acil durumlarını gerektiren biyolojik, kimyasal, radyoaktif olabilmekte, birden çok teröriste karşı müdahale planları bütün diğer bileşenleri içerecek şekilde planlama yapılmasıyla sonuçlanır.

Bu çok yönlülük eğitim arayışında olan ilk müdahalecileri zorlamaktadır. Tehlikeli Madde uzmanları terörist saldırıya müdahalede kullanılabilmekte ama eğitim ihtiyaçları için para bulmak zor olmaktadır. En önemli eksiğin eğitim olduğunu söyleyen Chelmsford Polis Şefi Raymond McCusker hazırlanmak için eğitim ve tatbikat yapmalısınız demiştir.

‘’Kentlerin bir çoğundaki müdahaleci güçler bilgi – kaynak – sorumlulukların paylaşımı demek olan birleşik komuta yapısı içinde görev yapacak şekilde eğitilmiştir. Federal yasalara göre zaten 2005 sonuna kadar tüm şehir ve kasabalar Ulusal Olay Yönetim Sistemine geçmiş olacaktır.’’ diyen Billerica Polis Şefi Daniel Rosa, Bunun kritik olaylar için afet ve acil durum yönetimi eğitimi demek olduğunu belirtmiştir.

Sistem bir tür komuta zinciri tesis eder. Söz konusu sistemde planlarda acil durum yöneticisi, polis, itfaiye, kent yöneticisi, sağlık müdürü, fen işleri, bayındırlık ve iskan müdürü halka ne olduğu ve nasıl davranmaları gerektiği konusunda bilgi vermeye yetkilidir.

Haberleşme en önemli konudur. Bir saldırı söz konusu olduğunda halka bilgi vermek başarılı bir müdahale planının vazgeçilmez unsurlarından biridir. Hangi haberleşme sisteminin iyi olduğu, iyi işleyeceğini söylemek mümkün değil. Bir çok olasılık denenmelidir. Eğer bir saldırı sonrasında elektrik mevcutsa radyo ve televizyon hatta internet kullanılabilir.

Otomatik yollanan, gönderilen, aranan telefon şebeke sistemlerinde önceden kaydedilmiş bant ve ses sistemlerinin kaydedildiği bilgisayar sistemleri kullanılabilir.
Ama elektriğin olmadığı ve haberleşmenin zorlaştığı durumlarda daha az teknolojik imkan kullanılarak kapı kapı sokak sokak dolaşılarak yazılı, görsel, işitsel malzeme kullanılarak haber verilebilir.

Acil durum yada afet de kenti, kasabayı tahliye etmek en zor işlerden biridir. Bunun için sokak sokak gezen polis devriyesini, korna, hoparlör, radyo ve televizyonu, telefonları, interneti, yazılı ve görsel medyayı, yada başka bir alarm ve uyarı sistemi kullanılabilir.
Tahliye edilenlerin nereye gönderileceği nerde barındırılacağı afet yada acil duruma göre değişecektir. Ya kent sınırları içinde yada dışında bir yerde barınak ve sığınak açılabilir.

Bu metnin orjinali Sun’da (http://www.lowellsun.com/) Junk Minch tarafından kaleme alınmıştır.

Bunları okur okumaz ya bizde durum nasıl diye şöyle bir durakladım.
Düşündükçe, 1999’dan bu yana geldiğimiz noktayı, yaptığımız hazırlıkları, olumlu gelişmeleri, Buzdağının su üstünde kalan kısmını hatırladım.

Son 3-4 sene içinde; yapılanları, olumlu gelişmeleri, yasa ve kanunlarda düzenleme gayretlerini, devletin, hükümetlerin eksikleri ve zayıflıkları görüp düzeltme gayretleri, klasik sistemlerden modern sistemlere yöneliş, teknolojiyi kullanma ve teknolojiye geçme arzusu, afet kongreleri, çalıştayları, seminerler, toplantılar, konuyla ilgili bilimsel çalışmalar, halkı bilinçlendirme toplantı ve eğitimleri, ortaya konan uygulanabilir ve sürdürülebilir ürünler, fikirler, projeler, müdahale gücünün (sivil,resmi,askeri) sayısal, aletsel, eğitimsel artışı, giderek kriz yönetiminden risk yönetimine, birleşik bütünleşik kapsamlı bir yönetim anlayışının kıvılcımlarını gördük, izledik, yaşadık…

Peki ya buzdağının altı…

FEMA KAYNAKLI /OZEL OLAYLAR OLASILIK PLANLAMASI ADLI DÖKÜMANDAN DERLEDİGİM BİLGİLER…

HAZIRLAYAN/DERLEYEN/TERCÜME EDEN : Mehmet H.Bilgitekin

TERÖR:
TERÖRİZM VE SUÇ AKTİVİTELERİ
Kaynak: FEMA – Özel Olaylar Olasılık Planlaması
Buyüzyilda son on yılda terörün sol kanat aşırı uçlarda ve sağ kanat aşırı uçlarda etnik, dinsel, sosyo ekonomik nedenlerden kaynaklandığı ileri sürülmektedir.
Çağımızda Teröristler:
Politik olarak motive edilen
Tanınmak ve halkın duyarlılığını kazanmak için medyatikliği kullanan
Savaştaki bir ordu gibi kendilerini görüp, eğitip ve teçhizatlandıran
Endişelendiren, yasal sistemi zorlayan
Ulusal ve uluslararası destek ve fonlama imkanı olan
Medyayı sonuna kadar efektif kullanan
Güçlü hükümet karşıtı duyguları olan aşırı uç noktadaki yerli Teröristler:
Nefret gruplarıyla arkadaş
Vergilere karşı olan
Dinsel köklerince ayrılan
Güçlü oluşum veya anayasal gücün ateşli savunucuları olup buna inanlar
Radikal baskı orjinli gruplar
Tehdid:
Planlama ve istihbarat toplama en önemli aktivitelerdir.
Anti Terör: terörün potanssiyel etikelerini azaltma
Terör Karşıtı: bir terör hareketini veya olayını önlemek için planlanan aktiviteler veya operasyonel eylemler
Hedefler:
Terörün hedefleri;
Dış görünüme önem veren veya halka mesaj verecek hedefler
Askeri olmıyan hükümet hedefleri
Askeri hedefler
İnsan hedefleri
Siber terör
Bilgi savaşları hedefleri
İstihbarat kaynakları hedefleri
Motivasyon:
Politik
Dinsel
Irksal
Çevresel
Özel ilgi
Tehdit değerlendirilmesinde zayıflık:
Terör tehditleri genelde önceden ölçülemez.Çünkü
Dinamiktirler
Mobildirler.
Tanıma zorluğu vardır.
Toplu yıkım silahlarını yapma kolaylığı sözkonusudur.
Yetkisiz bilgi açıklama ve bilgi paylaşımının tehlikesi:
Operasyonel güvenliğin bozulmasına yol açar
Gereksiz panik yaratabilir
Medyanın dikkatini çekebilir
Değerlendirme Fazı
Yetenek ve İstek= Tehdit
Tehdit ve Zarara Hassasiyet(zarar görebilirlik)=Risk
Risk ve Yetenek= Gereksinim
Terörist hareket ve eylemleri hakkındaki istihbaratın toplanması, yorumu, yayılması Yerel, Merkezi, Ulusal, Uluslararası entegre bir yaklaşım gerektirir. Planlama ve istihbarat toplama; uygunsuz bir şekilde ele alınan sürpriz bir acil durum olayının oluşmasını patlak vermesini, birimlerin ve hükümetin yönetim zaafının gerçekleşmesini azaltacaktır. Önceden tahmin edilen yorumlanan tanımlanan istihbarat, tehdit olasılığını tahmin eder ve hedef eğitimlerle, ekipmanlarla, acil durum olaylarına müdahale pratikleri ile operasyonel hazırlığını arttırır. Eğer hiç bir şey yapılamıyorsa tehdit değerlendirmesi minumum seviyede göz önüne alınmalıdır. Planlamacılar uygun irtibat kişi ad ve telefonlarını olay öncesi ellerinde hazır bulundurmalıdırlar.
Olay öncesi tehdit tahmini ve planlaması idari ve güvenlik amirlerince yapılmalıdır. Planlanan olay için bir çok müdahaleci ve erk gücünün rol ve sorumlulukları saptanmalı ve emir komuta zinciri kurulmalı ki bir terörist tehdidi gerçekleştiğinde şaşkınlık ve müdahale eksikliği azaltılabilsin.
Kalabalığın kompozisyonu, olayın doğası, belli başlı olaylar daha çok tartışmaya yol açabilir. Tartışmaya yol açan inançlar kriminal veya terörist davranışlar için daha fazla risk gösterir. Yüksek mertebe resmi devlet görevlilerinin katılacağı olaylarda terörism açısından daha fazla risk taşır. Bazı durumlarda olay tarihi etkinlik tarihi bir başka terörist olayının yıldönümüne rastlarsa olayın etkinliğin tarihi tartışmaya yol açabilir.
Planlamacılar Bunu göz önüne almalılar.: Halkın güvenliği, iyileştirme, kriminal araştırma, olay yeri inceleme ekipleri, müdahaleciler arasında çatışma, anlaşmazlık olabilir. Olay vuku bulmadan önce müdahale ve iyileştirme konuları kriminal araştırma olgusundan ayrı tutulmalı planlanmalıdır.
Toplu Yıkım Silahları :
 Serbest bırakılarak, yayılarak, toksik ve zehirli kimyasal etkisiyle veya bunların belirtileri ile ölüm ve yaralanmalara sebebiyet vermesi tasarlanan herhangi bir silah.
 Bir hastalık organizması ile ilgili herhangi bir silah
 İnsan hayatını tehlikeye sokacak bir radyasyonu serbest bırakmak için tasarlanan herhangi bir silah
İkincil Aygıt: Müdahaleciler geldiğinde onları yaralamak için tasarlanan patlayıcı.
Anti Personel Aygıt: Müdahalecileri hedeflemeyen ikincil aygıt olarak dikkate alınmayan insanları yaralamak için kullanılır.
Özel Tehdit: Özel tehdit olacak olayı açıklar Mesela ‘Bir saat içinde park garajda bir patlama olacak’
Spesifik olmıyan Tehdit: Ne olacağını açıklamayan Tehdit. Mesela ‘Binadaki herkes ölecek’
Yetenek: Toplu kıyımlara zayiata neden olacak kadar yeterli güç ve miktarda belirli bir (WMD) Toplu Yıkım Silahı elde etmeye, üretmeye, geliştirmeye yarayan kaynaklara ulaşabilen, beceri, finansal kaynak, ve alabileceği eğitimler olan, bunları güvenli şekilde depolayabilen, test edebilen ve dağıtabilen Belirli bir grubun hakkında güvenilir bilgi demektir.
Biyolojik
Hastalığa veya ölüme yol açan Bakteri,Mantar,Virüs, Toksinler… Biyolojik terör de en zor şey onu tanımlamakdır.
Biyolojik ajanların kullanımından kaynaklanan ciddi bir kaygıda teröristler tarafından kullanılmadan önce akıp giden zamandır.
Biyolojik saldırılar yavaş sonuçlanabilen, açığa çıktıktan sonra 10 gün sonrasında bile belirtileri ortaya çıkmayabilen, zaman geçtikçe hızla etkilenebilecek nüfusun çok artış gösterdiği olgulardır.
Biyolojik elemanların yayılmasına karşı en iyi defans savunma tam ve doğru dökümantasyon ve medikal sağlık görevlilerince TYS nın izinin sürülmesidir.
İstihbaratın paylaşılmasının önemi vardır. Soğuk savaş sonrası bir çok ülkenin en yüksek fiyatı verene biyolojik silahlarını satabileceklerinden uzmanlar hep korkmaktadır. Etkili bir dağtım sisteminin olmaması biyolojik silahların geniş bir alana yayılma kabiliyetini sınırlamaktadır.
Nükleer
Nükleer ve radyolojik malzemenin zarar vermesi için bir silah olarak kullanılması nikleer terördür. İşlenmemiş nükleer silah kullanımı nükleer terörism tehdidini mümkün kılar.
Nükleer silahlar kolayca izlenebilmekte, bulunabilmekte ortaya çıkarılabilmekte.
Yanıcı aygıtlar:
Kimyasal reaksiyon,
Elektronik ateşleme,
Mekanik ateşleme
Yanıcı aygıtlar
Sabit (Yerleştirilebilen),
Elle atılabilen (molotof kokteyli)
Kendinden itici güçlü ( roket, tüfekten atılan el bombası)
Yanıcı aygıtların bileşenleri:
Ateşleme kaynağı ( Tutuşturma)
Yanabilir dolgu maddesi
Çerceve, Kap
Yanıcı aygıtlar şunlardan yapılabilir: İşaret fişeği, Gaz ve mazot, Ampül, Elektrikli aletler, Kibrit, Ev kimyasalları, havai fişek, propan, butan gaz silindirleri, plastik boru, şişe, ve teneke kutu
Yanıcı aygıtlar:
Teröristlerce uzun zamandır kullanılan mal ve mülke zarar vermeye, öldürmeye, panik yaratmaya yatkın esnek bir araçdır. Yakıt bitene yada söndürülünceye kadar yayılmaya ve yanmaya devam ederler. Yangına sebep olan silahlar kullanıldığında 100 olayın 75 inde tutuşturulmakta ve bombalama olaylarını yüzde 20- 25 inde kullanılmaktadır.
Bombalama olaylarının yüzde 5 inden azında önceden bir tehdit bir ikaz yapılmaktadır.
Bulma Ortaya Çıkarma
Yanıcı parlayıcı aygıtlar nasıl bulunabilir:
Yanıcı gaz ölçüm dedektörü
Alev iyonlaşma dedektörü
Eğitimli köpekler
Fotoiyonlaşma dedektörü
Renkölçme tüpleri
İpuçları kundakçılık ipuçlarını ortaya çıkarmaya benzer. İpuçları müdahaleciler için kendisini ve halkı emniyete almak için uygun önlem almak için birer sinyaldir.
Bu sinyaller:
Önceki ikazlar ( telefon)
Bir den çok yangın yeri
Hızlandıranlar/Güçlendiriciler
Yanıcı parlayıcı sıvıların kapları
Bir fırlatma aygıtını belirten ses örnekleri
Erime tortusu ve artıkları
Alana zorla girme izleri
Çevrede yerinde olmıyan belli başlı alet edavat
Patlayıcılar
Teröristler için patlayıcılar seçilmiş bir silahtır. Patlayıcılar bir yıkım karışımı doğurur ve kimyasal biyolojik yanıcı parlayıcı ve nükleer ajan yayma aracıdırlar.
Patlatıldığında patlayıcılar dört etki üretir:
Patlama basıncı- İki farklı fazı vardır. Birinci faz;Pozitif patlama basıncı açığa çıkan enerji sonucu genleşme nedeniyle ani olarak patlama merkezinden uzaklaşır. Bu aşamadan sonra ise patlama bölgesinde bir vakum boşluk oluşur. Bu da patlama merkezine doğru hızlı bir hareketi doğuran negatif basınç denilen ikinci fazı oluşturur. Aniden oluşur ama pozitif basınç dalgasından 3 kez daha uzun sürer.
Parçalanma- Bir patlayıcı uzun mesafelere yüksek süratle parçalar fırlatır. Buda genelde bir çok yaralanma ve kazazedeye yol açar.
Temal Isı Etkisi- Bazen yanıcı etki olarakda adlandırılır. Yanıcı malzemeye göre değişen düşük yada yüksek patlayıcının patlaması ile ortaya çıkan ısıdır. Yüksek patlayıcılar düşük patlayıcılardan daha fazla ısı ortaya çıkartır. Düşük patlayıcılardan meydana çıkan ısı etkisi yüksek patlayıcılara göre daha uzun sürer. Isı etkisi patlama ile oluşan parlak işık parıldama veya alev topu şeklinde gözle görülür. Isı etkisi patlayıcının tipine, kabına, ek olarak kullanılan yakıt ve kuvvetlendirici hızlandırıcı, koruyucuve yakınlık durumuna göre değişir.
Yerdeki Şok veya Sismik şok- mümkün olabilir ama sadece büyük bir patlama sonucu meydana gelebilir.
Patlama, patlayıcı malzemenin ayrışması esnasında ani ve şiddetli serbest kalan gazın sonucudur. Yüksek ısı, güçlü şok, yüksek ses bunu takip eder.
Kimyasal
Kimyasallar bir silah olarak veya bir saldırı yapmak için kullanılabilir. Orjinida kimyasallar savaşsırası kimyasal silah olarak kullanılmak üzere askerler tarafından tasarlanmıştır. Savaş zamanı kullanılan kimyasal silahlar o kadar harap edici yokedici olmuştur ki bir çok ülke kullanılmaması yasaklanması için birbirlerini zorlayarak antlaşmalar imzalamışlardır. 1995 de Tokyo metrosunda terörist bir saldırıda kullanılan kimyasallar 12 kişinin ölümüne 4500 kişinin yaralanmasına 700 den fazla kişinin uzun süreli hastanede tedavi edilmesine sebep olmuştur. Kimyasallara ulaşma ve kullanma kolaylığı ve oluşturdukları zararın miktarı radikal gruplar için hep bir tercih sebebi olmuştur. Kimyasal silahlar; sinir sistemini, kan dolaşımını, solunum sistemini, deriyi etkileyebir. Müdahalecilerin kimyasal silahlarla ilgili terörist saldırılara hazırlıklı olması gerekir. Hazırlık içinse; teröristlerce kullanılan kimyasallar hakkında bilgili olmak gerekir. Müdahale ve Tedavinin ilk fazlarında ise kimyasallar ve etkileri hakkında bilgi en önemli yardımcı araçtır. Hemen her toplum bir kimyasal silah saldırı müdahale planı yapmalı ve düzenli olarak bu planları gözden geçirmelidir.
Patlayacılar
Hazır olarak bulunabileceklerinden, patlayıcılar toplu yıkım silahları arasında en bilinenlerdendir. Bir olay planladığınızda bir aktivite planladığınızda şüpheli paket ve patlayıcılara kimin müdahale etmesi gerektiğini de önceden planlayın. Bölgenizde bir boma imha timi, eğitimli bir köpek takımının olup olmadığını, patlayıcı prosedürlerinizin olup olmadığını, eğer bir olay olursada kimi arayacığınızı önceden planlayın…
Zarar Azaltma
Paket: Her aktivitede insanlar bir şekilde paketlerini çantalarını unutabilir bırakabilirler. Emniyet ve güvenlik birimleri ve kamu görevlileri bunlarla nasıl başa çıkacaklarını önceden planlamalıdırlar. Kim müdahale edecek. Eğitimli köpekler varmı. Bölge tahliye edilecekmi. Bu gibi konuları önceden düşünün ve tüm bu konular için uygulanmak üzere yazılı bir plan hazırlayın.
Gizleme noktaları: BU tür saklanabilecek noktalar alanlarda paket silah veya kendilerini saklıyabilirler. Bunu önlemenin en iyi yolu önceden bu noktaları düşünmek ve bunları harita üzerinde gösterip önlemler için plan yapmaktır.
Güvenlik alanı: Aktivite ve olayların bulunduğu bölgede emniyet nasıl alınacak Neye nelere bakılacak dikkat edilecek olaylar nasıl ele alınacak güvenliği kim alacak
KIMYASAL
Genel göstergeler:
Alışılmadık ölü ve ölen hayvanlar ( Örneğin böcek yokluğu, ölü kuşlar)
Açıklanamıyan kayıplar Kazazedeler ( birden çok kurban, birden çok aynı tip sağlık yardım başvurusu, ciddi hastalık, mide bulantısı, yönünü şaşırma, nefes alma güçlüğü, kıvranma, belirli tip kazazede örnekleri,)
Alışılmadık likid, spray, ve buhar ( damlacıklar veya yağlı ince tabaka, açıklanamıyan koku, meteoroliji ile ilgisi olmıyan sis, alçak seviye bulutları,)
Şüpheli paketler (Alışılmadık metal enkaz, terkedimiş spray, açıklanamıyan cephane)
Müdahaleci açısından:
Tespit etmek için ilk olgu bir kimyasal olayın kazanın farkına varılmasıdır. Ve müdahaleciyi korumaktır. Aksi halde müdahaleci tehlikenin farkına vardığında Bir kimyasal ortamda etkilenmiş olacaktır.Hangi kimyasalın kullanıldığını tespit etmek etkilenen kişiden tecrübe edilen belirtilerden hareketle belirlemek mümkün olmayabilir. Kimyasallar birleşmiş değişime uğramış ve belirlenmesi tanımlanması güçleşmiş olabilrir.
BIYOLOJIK
Genel göstergeler:
Alışılmadık ölü ve ölen hayvanlar
Alışılmadık Kazazedeler (Bölge için alışılmadık hastalık, Doğal hastalıklarla bağdaşmıyan belirli bir örnek seyir)
Alışılmadık likid, spray, ve buhar ( sprey ve şüpheli paketler)
Müdahaleci açısından:
Tespit etmede En paratik yol küçük parçacıkların üzerine püskürtüldüğü Aerosolizasyondur. Aerosol püskürtüldükten bir süre sonrada etkisinin devam eder. Elbise,toprak,ekipman üzerinde kalacaktır. Kumaş tekrar kullanılınca toz tekrar müdahaleci tarafından solunacak ve ikinci bir bulaşmaya neden olabilcektir.
Solunum dışında vücüda bir çok noktadan biyolojik silahlar giriş yapabilir.Bireyler bulaşmış su ve yiyecek yiyerek etkilenebilirler. Veya direkt deri yoluyla. Korunma giysisi kullanın. Yüksek derecede Biyolojik filtresi olan Solunum cihazı kullanın.
Biyolojik bulaşma etkisi hemen çıkmayabilir. Kazazedeler dakikalar saatler gunler haftalar sonra ortaya çıkabilir. Belirtiler aşikar olacaktır. İlk doğrulama kan testlerinden olacaktır.
NÜKLEER/ RADYASYON
Genel göstergeler:
Nükleer/radyolojik bir aygıtın konuşlandırılma tehdidi
Nükleer/radyolojik ekipmanın varlığı
Nükleer/Radyasyon ikaz kartları, işaretleri,
Müdahaleci açısından:
Tek bir aygıtla tüm radyasyon etkilenmelerini belirleyecek bir aygıt yoktur.. Birden çok farklı radyasyon ve nükleer ajanları belirleyebilecek detektör var. Bu ekipmanlar ve korucu giysiler in önemi kaçınışlmazdır.
TAVSIYE EDILEN ACIL DURUM OPERASYON PLANI ELEMANLARI
Haritala: Ayrıntılı en yeni harita ve grafikler, demografik bilgi, doğal ve insan yapısı sınırlar, risk alanlarını belirleyen yapılar, tahliye rotaları, alternatif tahliye, yerinde barınma noktaları
Çevre: Müdahale rotaları ve zamanları, su dolu baraj göl ve nehirler, özel hava ve iklim şartları, şidddetli rüzgar bir kimyasalı veya biyolojik silahın etkisini geniş alanlara yayar.
Nüfus: Enfazla etkilecek nüfusu belirt, hareket kabiliyeti omıyan kendi kendine bakamıyan, spor alanı gibi fazla nüfusun bulunduğu alanlar, huzur evleri, hapishane, hastane, sağlık merkezi, okullar, sinemalar,konserler, tükçe konuşulmayan bölgeler,
Büyükşehir: Birden çok yetki alanı olan yerler sınırlar, üstüste binen müdahale alanları, şehir, ilçe, kasaba, köy, mahalle ortak risk alanları, spesifik ve tek noktalar , araç giriş çıkış noktaları, tıkanma noktaları, trafik ışıkları, trafik model ve syir güzergahları, tünel, köprüler, ternyolu kesişmeleri
Olay Komuta Sistemi ve Bütünleşik Komuta Sistemi nin önemi …
WMD Tehdit Seviyesi
1.seviye( WMD kazası) 2.seviye(güvenilir tehdit) 3.seviye(potansiyel tehdit) 4.seviye (minumum tehdit)
Planlarda yer alması gerekenler:
Temizleme istasyonlarını yeri kurulum ve ekipmanları
Mobil triyaj desteği ve kalifiye personel
Barınakda tedarik lojistik malzeme ve personel
Temizleme ve tıbbi yardım sağlamak için ara orta bölgeye tahliye
Emniyet ve güvenlik parametrelerinin belirlenmesi
İl ve İlçelerde Mevcut Nükleer kimyasal biyolojik müdahale kaynakları
Nadir kaynaklar
Merkezi Tek ve nadir kaynaklar
Askeri kaynaklar
Akademik , Araştırma ve Özel sektörde uzmanlar
Kargo, liman, su kaynakları, boruhatları, Ulaştırma karayolu tren havayolu
Hükümet binaları
Yönetim ve İdare: Kim yetkili nereye kadar
Haberleşme: Emniyetli ve güvenli haberleşme müdahaleciler arasında Resmi kurumlarla haberleşme koordinasyonu
İkaz:
Kamuya Bilgi: Nasıl bilgi verilecek kamuya
Koruma: Yerinde barınak, Tahliye rotası, tahliye desteği
Toplu Bakım: Emniyetli ve güvenli bir toplu bakım alanı, Yapısal güvenlik, Sağlık ve Tıbbi servis, Yemek ve içecek tedariği, evcil hayvan bakım ve prosedürü,
Hangi Resmi Kurum Yetkili ve sorumlu
İrtibat ve Referans adres ve telefonları
POTANSIYEL ZARAR GÖREBILIRLIK
Trafik: Hangi yollar, tüneller köprüler yoğun bir yolcu ve yük taşımaktadır., Müdalecilerin ulaşması veya zarar görebilir nüfusa engel olabilecek tıkanıklık noktaları, Hangi gun hangi saatde yaşanmaktadır bu tıkanıklıklar
Yük ve Yolcu Taşıması: Tehlikeli madde yükleme boşaltma ve taşıma güzergahları, bu tip malzeme taşıması yapan araçların dinlenmek veya başka amaç için bulunnduklatrı dinlenmek için durudkjları Zarar görebilir alanlar
Su yolları: Transit geçen geçmeyen tüm deniz araçları ve taşıdıkları yükler , Tüm limanlar ve Boru hatları ve su iyileştirme bakım istasyonlarını haritala, Liman otoriteleri bir acil durumda gemi yüklerini belirleyebilecek imkanlara sahip olmalıdır.
Havaalını: Taşıma, uçuş rotaları, gümrük depoları hakkında bilgiler, Hava kontrol , Kule yeri, yakınlaşma uzaklaşma yol ve güzergahları , park alanları
Tren Metro: Trenyolu, raylar, terminal , tünel, kargo, yolcu terminali, tren ile taşınan tehlikeli maddeler
Hükümet Binaları: resmi kurumlar, ofisler, hastaneler, posta, itfaiye, belediye, valilik, mahkemel
Dinlenme: Spor alanları, tiyatro, çarşılar,
Özel: Finans kurumları, iş alanları, ticari alanlar, bürolar, alışveriş alanlarının merkezi
Askeri
Tehlikeli maddeler
DAVRANIŞ BİLİMLERİ AÇISINDAN TERÖRİZM MÜCADELESİ
KİŞİLER ARASINDA ŞİDDETLİ SALDIRILARDA SALDIRGANLIK SEVİYESİNİ NASIL TAHMİN EDEBİLİRZ.
ARAŞTIRMA: Deneysel araştırmalar göstermişdir ki ; Kimliğinin bilinmediğine inanan bireyler daha fazla saldırgan davranışlarda bulunuyor. Karışık kültürlerden anketlerde bu ciddi şiddet örneklerindede etkili olabiliyor. Yüz ve vücutlarında boya kullanan savaşçılar daha fazla öldürme meyilli, işkence ve kötürüm etmekden yakalanmış hükümlüler ve boya kullanmayan savaşçılar ise daha az öldürmeye meyilliler. !994-1996 arasında Kuzey İrlanda da ki kişilerarası şiddetli saldırı analizlerinde bulundu ki , saldırganların kılık değiştirmeleri suç mahalindeki saldırganlıkları ve kurbanların daha fazla acımasız davranış sergilemeleri ile daha fazla ilgilidir. Kılık değiştiren saldırganlar daha fazla saldırganlik seviyesi göstermekteler.
ANLAM: Teröristlerin tanınmadıkları şeklinde davranmaları hareket etmeleri engellenebilirse zorlaştırılabilirse saldırgan davranış oran ve derecesi azalacaktır. Örneğin Teröristler için Hedef veya araç olacak Uçaklarda Havaalanlarında ve diğer kamu taşıma araçlarında Video Kayıt Cihazları (Gerçek zamanlı kayıt ve yayın kapasiteli) saldırganı açığa çıkartarak saldırganlığı engellemeye hizmet edebilir.
İntihar Teröristleri olgusunda , sonradan kamunun bu bilgilere ulaşması bunları değerlendirmesi, bu kayıtlarla teröristlerin aileleri ve akrabaları ile ilişki kurulması tanınmama olgusunu bozmaya ve engellemeye yardım edecektir.
TERÖRİSTLER CE YAPILACAK GELECEKTEKİ SALDIRI OLASILIKLARINI NASIL TAHMİN EDEBİLİRİZ.
ARAŞTIRMA: Terörizme karşı çıkmak için etkili politikalar konu ile ilgili doğru yerli ve yabancı çevre bilgileri üzerine inşa edilmelidir. Birden çok değişken söz konusudur. Bir çok olayın karmaşık olduğu beklenebilecektir. Örneğin iki yada daha fazla koşulun birleşme olasılığı veya bir olayı farzederek diğer olayın olma olasılığı. Arafatın İsraillilerce tutuklandığını farzederek İsraile Hizbullahın saldırma olasılığı bir karmaşık olaydır . İnsan ve hatta uzman yargısı olayların olma olasılığını tahmin etme sözkonusu olduğunda genellikle zayıftır.
Karar vericiler; Basit ve kompleks bir çok olay hakkında değişik bireylerden büyük sayıda istihbarat değerlendirmesi ile yüz yüze kalınacağını beklerler.
Aynı veya benzer olayların bir çok kurum ve organizasyon tarafından değerlendirileceği esas zor olan şeydir. Bu gibi zıtlıklar çatışmalar aynı olayı değerlendiren birden çok uzman olsada olmasada baş gösterebilir. Olasılık kanunları birbirine uymayan birden çok yargının icra edilmesini zorlar.