TERÖR:
TERÖRİZM VE SUÇ AKTİVİTELERİ
HAZIRLAYAN/DERLEYEN/TERCÜME EDEN : Mehmet H.Bilgitekin
TERÖR:
TERÖRİZM VE SUÇ AKTİVİTELERİ
Kaynak: FEMA – Özel Olaylar Olasılık Planlaması
Buyüzyilda son on yılda terörün sol kanat aşırı uçlarda ve sağ kanat aşırı uçlarda etnik, dinsel, sosyo ekonomik nedenlerden kaynaklandığı ileri sürülmektedir.
Çağımızda Teröristler:
Politik olarak motive edilen
Tanınmak ve halkın duyarlılığını kazanmak için medyatikliği kullanan
Savaştaki bir ordu gibi kendilerini görüp, eğitip ve teçhizatlandıran
Endişelendiren, yasal sistemi zorlayan
Ulusal ve uluslararası destek ve fonlama imkanı olan
Medyayı sonuna kadar efektif kullanan
Güçlü hükümet karşıtı duyguları olan aşırı uç noktadaki yerli Teröristler:
Nefret gruplarıyla arkadaş
Vergilere karşı olan
Dinsel köklerince ayrılan
Güçlü oluşum veya anayasal gücün ateşli savunucuları olup buna inanlar
Radikal baskı orjinli gruplar
Tehdid:
Planlama ve istihbarat toplama en önemli aktivitelerdir.
Anti Terör: terörün potanssiyel etikelerini azaltma
Terör Karşıtı: bir terör hareketini veya olayını önlemek için planlanan aktiviteler veya operasyonel eylemler
Hedefler:
Terörün hedefleri;
Dış görünüme önem veren veya halka mesaj verecek hedefler
Askeri olmıyan hükümet hedefleri
Askeri hedefler
İnsan hedefleri
Siber terör
Bilgi savaşları hedefleri
İstihbarat kaynakları hedefleri
Motivasyon:
Politik
Dinsel
Irksal
Çevresel
Özel ilgi
Tehdit değerlendirilmesinde zayıflık:
Terör tehditleri genelde önceden ölçülemez.Çünkü
Dinamiktirler
Mobildirler.
Tanıma zorluğu vardır.
Toplu yıkım silahlarını yapma kolaylığı sözkonusudur.
Yetkisiz bilgi açıklama ve bilgi paylaşımının tehlikesi:
Operasyonel güvenliğin bozulmasına yol açar
Gereksiz panik yaratabilir
Medyanın dikkatini çekebilir
Değerlendirme Fazı
Yetenek ve İstek= Tehdit
Tehdit ve Zarara Hassasiyet(zarar görebilirlik)=Risk
Risk ve Yetenek= Gereksinim
Terörist hareket ve eylemleri hakkındaki istihbaratın toplanması, yorumu, yayılması Yerel, Merkezi, Ulusal, Uluslararası entegre bir yaklaşım gerektirir. Planlama ve istihbarat toplama; uygunsuz bir şekilde ele alınan sürpriz bir acil durum olayının oluşmasını patlak vermesini, birimlerin ve hükümetin yönetim zaafının gerçekleşmesini azaltacaktır. Önceden tahmin edilen yorumlanan tanımlanan istihbarat, tehdit olasılığını tahmin eder ve hedef eğitimlerle, ekipmanlarla, acil durum olaylarına müdahale pratikleri ile operasyonel hazırlığını arttırır. Eğer hiç bir şey yapılamıyorsa tehdit değerlendirmesi minumum seviyede göz önüne alınmalıdır. Planlamacılar uygun irtibat kişi ad ve telefonlarını olay öncesi ellerinde hazır bulundurmalıdırlar.
Olay öncesi tehdit tahmini ve planlaması idari ve güvenlik amirlerince yapılmalıdır. Planlanan olay için bir çok müdahaleci ve erk gücünün rol ve sorumlulukları saptanmalı ve emir komuta zinciri kurulmalı ki bir terörist tehdidi gerçekleştiğinde şaşkınlık ve müdahale eksikliği azaltılabilsin.
Kalabalığın kompozisyonu, olayın doğası, belli başlı olaylar daha çok tartışmaya yol açabilir. Tartışmaya yol açan inançlar kriminal veya terörist davranışlar için daha fazla risk gösterir. Yüksek mertebe resmi devlet görevlilerinin katılacağı olaylarda terörism açısından daha fazla risk taşır. Bazı durumlarda olay tarihi etkinlik tarihi bir başka terörist olayının yıldönümüne rastlarsa olayın etkinliğin tarihi tartışmaya yol açabilir.
Planlamacılar Bunu göz önüne almalılar.: Halkın güvenliği, iyileştirme, kriminal araştırma, olay yeri inceleme ekipleri, müdahaleciler arasında çatışma, anlaşmazlık olabilir. Olay vuku bulmadan önce müdahale ve iyileştirme konuları kriminal araştırma olgusundan ayrı tutulmalı planlanmalıdır.
Toplu Yıkım Silahları :
Serbest bırakılarak, yayılarak, toksik ve zehirli kimyasal etkisiyle veya bunların belirtileri ile ölüm ve yaralanmalara sebebiyet vermesi tasarlanan herhangi bir silah.
Bir hastalık organizması ile ilgili herhangi bir silah
İnsan hayatını tehlikeye sokacak bir radyasyonu serbest bırakmak için tasarlanan herhangi bir silah
İkincil Aygıt: Müdahaleciler geldiğinde onları yaralamak için tasarlanan patlayıcı.
Anti Personel Aygıt: Müdahalecileri hedeflemeyen ikincil aygıt olarak dikkate alınmayan insanları yaralamak için kullanılır.
Özel Tehdit: Özel tehdit olacak olayı açıklar Mesela ‘Bir saat içinde park garajda bir patlama olacak’
Spesifik olmıyan Tehdit: Ne olacağını açıklamayan Tehdit. Mesela ‘Binadaki herkes ölecek’
Yetenek: Toplu kıyımlara zayiata neden olacak kadar yeterli güç ve miktarda belirli bir (WMD) Toplu Yıkım Silahı elde etmeye, üretmeye, geliştirmeye yarayan kaynaklara ulaşabilen, beceri, finansal kaynak, ve alabileceği eğitimler olan, bunları güvenli şekilde depolayabilen, test edebilen ve dağıtabilen Belirli bir grubun hakkında güvenilir bilgi demektir.
Biyolojik
Hastalığa veya ölüme yol açan Bakteri,Mantar,Virüs, Toksinler… Biyolojik terör de en zor şey onu tanımlamakdır.
Biyolojik ajanların kullanımından kaynaklanan ciddi bir kaygıda teröristler tarafından kullanılmadan önce akıp giden zamandır.
Biyolojik saldırılar yavaş sonuçlanabilen, açığa çıktıktan sonra 10 gün sonrasında bile belirtileri ortaya çıkmayabilen, zaman geçtikçe hızla etkilenebilecek nüfusun çok artış gösterdiği olgulardır.
Biyolojik elemanların yayılmasına karşı en iyi defans savunma tam ve doğru dökümantasyon ve medikal sağlık görevlilerince TYS nın izinin sürülmesidir.
İstihbaratın paylaşılmasının önemi vardır. Soğuk savaş sonrası bir çok ülkenin en yüksek fiyatı verene biyolojik silahlarını satabileceklerinden uzmanlar hep korkmaktadır. Etkili bir dağtım sisteminin olmaması biyolojik silahların geniş bir alana yayılma kabiliyetini sınırlamaktadır.
Nükleer
Nükleer ve radyolojik malzemenin zarar vermesi için bir silah olarak kullanılması nikleer terördür. İşlenmemiş nükleer silah kullanımı nükleer terörism tehdidini mümkün kılar.
Nükleer silahlar kolayca izlenebilmekte, bulunabilmekte ortaya çıkarılabilmekte.
Yanıcı aygıtlar:
Kimyasal reaksiyon,
Elektronik ateşleme,
Mekanik ateşleme
Yanıcı aygıtlar
Sabit (Yerleştirilebilen),
Elle atılabilen (molotof kokteyli)
Kendinden itici güçlü ( roket, tüfekten atılan el bombası)
Yanıcı aygıtların bileşenleri:
Ateşleme kaynağı ( Tutuşturma)
Yanabilir dolgu maddesi
Çerceve, Kap
Yanıcı aygıtlar şunlardan yapılabilir: İşaret fişeği, Gaz ve mazot, Ampül, Elektrikli aletler, Kibrit, Ev kimyasalları, havai fişek, propan, butan gaz silindirleri, plastik boru, şişe, ve teneke kutu
Yanıcı aygıtlar:
Teröristlerce uzun zamandır kullanılan mal ve mülke zarar vermeye, öldürmeye, panik yaratmaya yatkın esnek bir araçdır. Yakıt bitene yada söndürülünceye kadar yayılmaya ve yanmaya devam ederler. Yangına sebep olan silahlar kullanıldığında 100 olayın 75 inde tutuşturulmakta ve bombalama olaylarını yüzde 20- 25 inde kullanılmaktadır.
Bombalama olaylarının yüzde 5 inden azında önceden bir tehdit bir ikaz yapılmaktadır.
Bulma Ortaya Çıkarma
Yanıcı parlayıcı aygıtlar nasıl bulunabilir:
Yanıcı gaz ölçüm dedektörü
Alev iyonlaşma dedektörü
Eğitimli köpekler
Fotoiyonlaşma dedektörü
Renkölçme tüpleri
İpuçları kundakçılık ipuçlarını ortaya çıkarmaya benzer. İpuçları müdahaleciler için kendisini ve halkı emniyete almak için uygun önlem almak için birer sinyaldir.
Bu sinyaller:
Önceki ikazlar ( telefon)
Bir den çok yangın yeri
Hızlandıranlar/Güçlendiriciler
Yanıcı parlayıcı sıvıların kapları
Bir fırlatma aygıtını belirten ses örnekleri
Erime tortusu ve artıkları
Alana zorla girme izleri
Çevrede yerinde olmıyan belli başlı alet edavat
Patlayıcılar
Teröristler için patlayıcılar seçilmiş bir silahtır. Patlayıcılar bir yıkım karışımı doğurur ve kimyasal biyolojik yanıcı parlayıcı ve nükleer ajan yayma aracıdırlar.
Patlatıldığında patlayıcılar dört etki üretir:
Patlama basıncı- İki farklı fazı vardır. Birinci faz;Pozitif patlama basıncı açığa çıkan enerji sonucu genleşme nedeniyle ani olarak patlama merkezinden uzaklaşır. Bu aşamadan sonra ise patlama bölgesinde bir vakum boşluk oluşur. Bu da patlama merkezine doğru hızlı bir hareketi doğuran negatif basınç denilen ikinci fazı oluşturur. Aniden oluşur ama pozitif basınç dalgasından 3 kez daha uzun sürer.
Parçalanma- Bir patlayıcı uzun mesafelere yüksek süratle parçalar fırlatır. Buda genelde bir çok yaralanma ve kazazedeye yol açar.
Temal Isı Etkisi- Bazen yanıcı etki olarakda adlandırılır. Yanıcı malzemeye göre değişen düşük yada yüksek patlayıcının patlaması ile ortaya çıkan ısıdır. Yüksek patlayıcılar düşük patlayıcılardan daha fazla ısı ortaya çıkartır. Düşük patlayıcılardan meydana çıkan ısı etkisi yüksek patlayıcılara göre daha uzun sürer. Isı etkisi patlama ile oluşan parlak işık parıldama veya alev topu şeklinde gözle görülür. Isı etkisi patlayıcının tipine, kabına, ek olarak kullanılan yakıt ve kuvvetlendirici hızlandırıcı, koruyucuve yakınlık durumuna göre değişir.
Yerdeki Şok veya Sismik şok- mümkün olabilir ama sadece büyük bir patlama sonucu meydana gelebilir.
Patlama, patlayıcı malzemenin ayrışması esnasında ani ve şiddetli serbest kalan gazın sonucudur. Yüksek ısı, güçlü şok, yüksek ses bunu takip eder.
Kimyasal
Kimyasallar bir silah olarak veya bir saldırı yapmak için kullanılabilir. Orjinida kimyasallar savaşsırası kimyasal silah olarak kullanılmak üzere askerler tarafından tasarlanmıştır. Savaş zamanı kullanılan kimyasal silahlar o kadar harap edici yokedici olmuştur ki bir çok ülke kullanılmaması yasaklanması için birbirlerini zorlayarak antlaşmalar imzalamışlardır. 1995 de Tokyo metrosunda terörist bir saldırıda kullanılan kimyasallar 12 kişinin ölümüne 4500 kişinin yaralanmasına 700 den fazla kişinin uzun süreli hastanede tedavi edilmesine sebep olmuştur. Kimyasallara ulaşma ve kullanma kolaylığı ve oluşturdukları zararın miktarı radikal gruplar için hep bir tercih sebebi olmuştur. Kimyasal silahlar; sinir sistemini, kan dolaşımını, solunum sistemini, deriyi etkileyebir. Müdahalecilerin kimyasal silahlarla ilgili terörist saldırılara hazırlıklı olması gerekir. Hazırlık içinse; teröristlerce kullanılan kimyasallar hakkında bilgili olmak gerekir. Müdahale ve Tedavinin ilk fazlarında ise kimyasallar ve etkileri hakkında bilgi en önemli yardımcı araçtır. Hemen her toplum bir kimyasal silah saldırı müdahale planı yapmalı ve düzenli olarak bu planları gözden geçirmelidir.
Patlayacılar
Hazır olarak bulunabileceklerinden, patlayıcılar toplu yıkım silahları arasında en bilinenlerdendir. Bir olay planladığınızda bir aktivite planladığınızda şüpheli paket ve patlayıcılara kimin müdahale etmesi gerektiğini de önceden planlayın. Bölgenizde bir boma imha timi, eğitimli bir köpek takımının olup olmadığını, patlayıcı prosedürlerinizin olup olmadığını, eğer bir olay olursada kimi arayacığınızı önceden planlayın…
Zarar Azaltma
Paket: Her aktivitede insanlar bir şekilde paketlerini çantalarını unutabilir bırakabilirler. Emniyet ve güvenlik birimleri ve kamu görevlileri bunlarla nasıl başa çıkacaklarını önceden planlamalıdırlar. Kim müdahale edecek. Eğitimli köpekler varmı. Bölge tahliye edilecekmi. Bu gibi konuları önceden düşünün ve tüm bu konular için uygulanmak üzere yazılı bir plan hazırlayın.
Gizleme noktaları: BU tür saklanabilecek noktalar alanlarda paket silah veya kendilerini saklıyabilirler. Bunu önlemenin en iyi yolu önceden bu noktaları düşünmek ve bunları harita üzerinde gösterip önlemler için plan yapmaktır.
Güvenlik alanı: Aktivite ve olayların bulunduğu bölgede emniyet nasıl alınacak Neye nelere bakılacak dikkat edilecek olaylar nasıl ele alınacak güvenliği kim alacak
KIMYASAL
Genel göstergeler:
Alışılmadık ölü ve ölen hayvanlar ( Örneğin böcek yokluğu, ölü kuşlar)
Açıklanamıyan kayıplar Kazazedeler ( birden çok kurban, birden çok aynı tip sağlık yardım başvurusu, ciddi hastalık, mide bulantısı, yönünü şaşırma, nefes alma güçlüğü, kıvranma, belirli tip kazazede örnekleri,)
Alışılmadık likid, spray, ve buhar ( damlacıklar veya yağlı ince tabaka, açıklanamıyan koku, meteoroliji ile ilgisi olmıyan sis, alçak seviye bulutları,)
Şüpheli paketler (Alışılmadık metal enkaz, terkedimiş spray, açıklanamıyan cephane)
Müdahaleci açısından:
Tespit etmek için ilk olgu bir kimyasal olayın kazanın farkına varılmasıdır. Ve müdahaleciyi korumaktır. Aksi halde müdahaleci tehlikenin farkına vardığında Bir kimyasal ortamda etkilenmiş olacaktır.Hangi kimyasalın kullanıldığını tespit etmek etkilenen kişiden tecrübe edilen belirtilerden hareketle belirlemek mümkün olmayabilir. Kimyasallar birleşmiş değişime uğramış ve belirlenmesi tanımlanması güçleşmiş olabilrir.
BIYOLOJIK
Genel göstergeler:
Alışılmadık ölü ve ölen hayvanlar
Alışılmadık Kazazedeler (Bölge için alışılmadık hastalık, Doğal hastalıklarla bağdaşmıyan belirli bir örnek seyir)
Alışılmadık likid, spray, ve buhar ( sprey ve şüpheli paketler)
Müdahaleci açısından:
Tespit etmede En paratik yol küçük parçacıkların üzerine püskürtüldüğü Aerosolizasyondur. Aerosol püskürtüldükten bir süre sonrada etkisinin devam eder. Elbise,toprak,ekipman üzerinde kalacaktır. Kumaş tekrar kullanılınca toz tekrar müdahaleci tarafından solunacak ve ikinci bir bulaşmaya neden olabilcektir.
Solunum dışında vücüda bir çok noktadan biyolojik silahlar giriş yapabilir.Bireyler bulaşmış su ve yiyecek yiyerek etkilenebilirler. Veya direkt deri yoluyla. Korunma giysisi kullanın. Yüksek derecede Biyolojik filtresi olan Solunum cihazı kullanın.
Biyolojik bulaşma etkisi hemen çıkmayabilir. Kazazedeler dakikalar saatler gunler haftalar sonra ortaya çıkabilir. Belirtiler aşikar olacaktır. İlk doğrulama kan testlerinden olacaktır.
NÜKLEER/ RADYASYON
Genel göstergeler:
Nükleer/radyolojik bir aygıtın konuşlandırılma tehdidi
Nükleer/radyolojik ekipmanın varlığı
Nükleer/Radyasyon ikaz kartları, işaretleri,
Müdahaleci açısından:
Tek bir aygıtla tüm radyasyon etkilenmelerini belirleyecek bir aygıt yoktur.. Birden çok farklı radyasyon ve nükleer ajanları belirleyebilecek detektör var. Bu ekipmanlar ve korucu giysiler in önemi kaçınışlmazdır.
TAVSIYE EDILEN ACIL DURUM OPERASYON PLANI ELEMANLARI
Haritala: Ayrıntılı en yeni harita ve grafikler, demografik bilgi, doğal ve insan yapısı sınırlar, risk alanlarını belirleyen yapılar, tahliye rotaları, alternatif tahliye, yerinde barınma noktaları
Çevre: Müdahale rotaları ve zamanları, su dolu baraj göl ve nehirler, özel hava ve iklim şartları, şidddetli rüzgar bir kimyasalı veya biyolojik silahın etkisini geniş alanlara yayar.
Nüfus: Enfazla etkilecek nüfusu belirt, hareket kabiliyeti omıyan kendi kendine bakamıyan, spor alanı gibi fazla nüfusun bulunduğu alanlar, huzur evleri, hapishane, hastane, sağlık merkezi, okullar, sinemalar,konserler, tükçe konuşulmayan bölgeler,
Büyükşehir: Birden çok yetki alanı olan yerler sınırlar, üstüste binen müdahale alanları, şehir, ilçe, kasaba, köy, mahalle ortak risk alanları, spesifik ve tek noktalar , araç giriş çıkış noktaları, tıkanma noktaları, trafik ışıkları, trafik model ve syir güzergahları, tünel, köprüler, ternyolu kesişmeleri
Olay Komuta Sistemi ve Bütünleşik Komuta Sistemi nin önemi …
WMD Tehdit Seviyesi
1.seviye( WMD kazası) 2.seviye(güvenilir tehdit) 3.seviye(potansiyel tehdit) 4.seviye (minumum tehdit)
Planlarda yer alması gerekenler:
Temizleme istasyonlarını yeri kurulum ve ekipmanları
Mobil triyaj desteği ve kalifiye personel
Barınakda tedarik lojistik malzeme ve personel
Temizleme ve tıbbi yardım sağlamak için ara orta bölgeye tahliye
Emniyet ve güvenlik parametrelerinin belirlenmesi
İl ve İlçelerde Mevcut Nükleer kimyasal biyolojik müdahale kaynakları
Nadir kaynaklar
Merkezi Tek ve nadir kaynaklar
Askeri kaynaklar
Akademik , Araştırma ve Özel sektörde uzmanlar
Kargo, liman, su kaynakları, boruhatları, Ulaştırma karayolu tren havayolu
Hükümet binaları
Yönetim ve İdare: Kim yetkili nereye kadar
Haberleşme: Emniyetli ve güvenli haberleşme müdahaleciler arasında Resmi kurumlarla haberleşme koordinasyonu
İkaz:
Kamuya Bilgi: Nasıl bilgi verilecek kamuya
Koruma: Yerinde barınak, Tahliye rotası, tahliye desteği
Toplu Bakım: Emniyetli ve güvenli bir toplu bakım alanı, Yapısal güvenlik, Sağlık ve Tıbbi servis, Yemek ve içecek tedariği, evcil hayvan bakım ve prosedürü,
Hangi Resmi Kurum Yetkili ve sorumlu
İrtibat ve Referans adres ve telefonları
POTANSIYEL ZARAR GÖREBILIRLIK
Trafik: Hangi yollar, tüneller köprüler yoğun bir yolcu ve yük taşımaktadır., Müdalecilerin ulaşması veya zarar görebilir nüfusa engel olabilecek tıkanıklık noktaları, Hangi gun hangi saatde yaşanmaktadır bu tıkanıklıklar
Yük ve Yolcu Taşıması: Tehlikeli madde yükleme boşaltma ve taşıma güzergahları, bu tip malzeme taşıması yapan araçların dinlenmek veya başka amaç için bulunnduklatrı dinlenmek için durudkjları Zarar görebilir alanlar
Su yolları: Transit geçen geçmeyen tüm deniz araçları ve taşıdıkları yükler , Tüm limanlar ve Boru hatları ve su iyileştirme bakım istasyonlarını haritala, Liman otoriteleri bir acil durumda gemi yüklerini belirleyebilecek imkanlara sahip olmalıdır.
Havaalını: Taşıma, uçuş rotaları, gümrük depoları hakkında bilgiler, Hava kontrol , Kule yeri, yakınlaşma uzaklaşma yol ve güzergahları , park alanları
Tren Metro: Trenyolu, raylar, terminal , tünel, kargo, yolcu terminali, tren ile taşınan tehlikeli maddeler
Hükümet Binaları: resmi kurumlar, ofisler, hastaneler, posta, itfaiye, belediye, valilik, mahkemel
Dinlenme: Spor alanları, tiyatro, çarşılar,
Özel: Finans kurumları, iş alanları, ticari alanlar, bürolar, alışveriş alanlarının merkezi
Askeri
Tehlikeli maddeler
DAVRANIŞ BİLİMLERİ AÇISINDAN TERÖRİZM MÜCADELESİ
KİŞİLER ARASINDA ŞİDDETLİ SALDIRILARDA SALDIRGANLIK SEVİYESİNİ NASIL TAHMİN EDEBİLİRZ.
ARAŞTIRMA: Deneysel araştırmalar göstermişdir ki ; Kimliğinin bilinmediğine inanan bireyler daha fazla saldırgan davranışlarda bulunuyor. Karışık kültürlerden anketlerde bu ciddi şiddet örneklerindede etkili olabiliyor. Yüz ve vücutlarında boya kullanan savaşçılar daha fazla öldürme meyilli, işkence ve kötürüm etmekden yakalanmış hükümlüler ve boya kullanmayan savaşçılar ise daha az öldürmeye meyilliler. !994-1996 arasında Kuzey İrlanda da ki kişilerarası şiddetli saldırı analizlerinde bulundu ki , saldırganların kılık değiştirmeleri suç mahalindeki saldırganlıkları ve kurbanların daha fazla acımasız davranış sergilemeleri ile daha fazla ilgilidir. Kılık değiştiren saldırganlar daha fazla saldırganlik seviyesi göstermekteler.
ANLAM: Teröristlerin tanınmadıkları şeklinde davranmaları hareket etmeleri engellenebilirse zorlaştırılabilirse saldırgan davranış oran ve derecesi azalacaktır. Örneğin Teröristler için Hedef veya araç olacak Uçaklarda Havaalanlarında ve diğer kamu taşıma araçlarında Video Kayıt Cihazları (Gerçek zamanlı kayıt ve yayın kapasiteli) saldırganı açığa çıkartarak saldırganlığı engellemeye hizmet edebilir.
İntihar Teröristleri olgusunda , sonradan kamunun bu bilgilere ulaşması bunları değerlendirmesi, bu kayıtlarla teröristlerin aileleri ve akrabaları ile ilişki kurulması tanınmama olgusunu bozmaya ve engellemeye yardım edecektir.
TERÖRİSTLER CE YAPILACAK GELECEKTEKİ SALDIRI OLASILIKLARINI NASIL TAHMİN EDEBİLİRİZ.
ARAŞTIRMA: Terörizme karşı çıkmak için etkili politikalar konu ile ilgili doğru yerli ve yabancı çevre bilgileri üzerine inşa edilmelidir. Birden çok değişken söz konusudur. Bir çok olayın karmaşık olduğu beklenebilecektir. Örneğin iki yada daha fazla koşulun birleşme olasılığı veya bir olayı farzederek diğer olayın olma olasılığı. Arafatın İsraillilerce tutuklandığını farzederek İsraile Hizbullahın saldırma olasılığı bir karmaşık olaydır . İnsan ve hatta uzman yargısı olayların olma olasılığını tahmin etme sözkonusu olduğunda genellikle zayıftır.
Karar vericiler; Basit ve kompleks bir çok olay hakkında değişik bireylerden büyük sayıda istihbarat değerlendirmesi ile yüz yüze kalınacağını beklerler.
Aynı veya benzer olayların bir çok kurum ve organizasyon tarafından değerlendirileceği esas zor olan şeydir. Bu gibi zıtlıklar çatışmalar aynı olayı değerlendiren birden çok uzman olsada olmasada baş gösterebilir. Olasılık kanunları birbirine uymayan birden çok yargının icra edilmesini zorlar. |
